Nợ thuế 1 triệu đồng và bỏ địa điểm kinh doanh có thể bị cấm xuất cảnh

Bộ Tài chính đề xuất tạm hoãn xuất cảnh với trường hợp nợ thuế từ 1 triệu đồng và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký kinh doanh.

Tại dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế gửi Bộ Tư pháp thẩm định, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung quy định tạm hoãn xuất cảnh với người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Theo đó, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, hợp tác xã không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên, có thể bị tạm hoãn xuất cảnh nếu sau 30 ngày kể từ khi nhận thông báo vẫn chưa nộp đủ.

Dự thảo giữ nguyên các trường hợp bị tạm hoãn xuất cảnh như hiện hành, gồm cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh nợ từ 50 triệu đồng hoặc đại diện, chủ doanh nghiệp, hợp tác xã nợ từ 500 triệu đồng, quá hạn trên 120 ngày; người xuất cảnh định cư nước ngoài nhưng còn nợ thuế.

Như vậy, điểm mới là ngưỡng tạm hoãn xuất cảnh 1 triệu đồng lần đầu được áp dụng riêng với nhóm nợ thuế và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký - dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ kê khai, quản lý thuế.

Nói với VnExpress, ông Mạc Quốc Anh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP Hà Nội (Hanoisme), nhìn nhận đề xuất siết quản lý với nhóm nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký là có cơ sở.

Thực tế, người nộp thuế không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký kinh doanh có rủi ro cao trong quản lý thuế. Bởi khi họ đã rời khỏi địa chỉ đăng ký, cơ quan thuế khó liên hệ, xác minh, thu hồi nợ. Họ cũng có nguy cơ phát sinh tình trạng "doanh nghiệp ma", sử dụng hóa đơn không hợp pháp hoặc để lại khoản nợ thuế rồi biến mất.

Song ông Mạc Quốc Anh cho rằng mức 1 triệu đồng là "rất thấp" do cấm xuất cảnh còn tác động trực tiếp đến quyền đi lại, hoạt động thương mại, công tác, ký kết hợp đồng, học tập, chữa bệnh, thăm thân của cá nhân. Vì vậy, chính sách phải bảo đảm đúng đối tượng, tương xứng với mức độ vi phạm và có cơ chế bảo vệ người nộp thuế thiện chí.

Ở góc độ khác, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch công ty luật SBLaw, đánh giá đề xuất mới chưa phù hợp với bối cảnh hiện nay. Theo ông, xuất nhập cảnh là quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp bảo vệ, việc hạn chế chỉ nên thực hiện với những lý do thực sự đặc biệt, xác đáng.

Trong khi đó, khoảng trống nợ thuế từ 1-50 triệu đồng vẫn là con số nhỏ, không tương xứng với một biện pháp cưỡng chế mạnh tay. Quy định này có thể dẫn đến tâm lý lo lắng và tiêu cực cho cộng đồng kinh doanh, đặc biệt là với những người nợ thuế do sơ suất khi làm thủ tục đóng cửa doanh nghiệp.

"Để ra một quyết định tạm hoãn xuất cảnh cần sự phối hợp liên ngành giữa cơ quan thuế, xuất nhập cảnh và biên phòng. Chi phí để thực thi quy trình này có thể lớn hơn nhiều số tiền nợ thuế thu hồi được", ông Hà nhận định.

Theo Bộ Tài chính, hiện có khoảng 963.500 người nộp thuế (gồm 325.500 doanh nghiệp và 638.000 hộ kinh doanh) không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký nhưng còn nợ thuế. Tổng nợ thuế là 32.130 tỷ đồng, gồm doanh nghiệp 29.815 tỷ đồng, hộ kinh doanh 2.315 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 496.200 người nộp thuế nợ dưới 1 triệu đồng (chiếm 51,5%), với tổng số tiền khoảng 66 tỷ đồng.

Đến nay, khoảng 65.000 người nợ thuế không hoạt động tại địa điểm kinh doanh bị tạm hoãn xuất cảnh. Trong đó, hơn 7.100 người đã nộp tiền và được hủy bỏ biện pháp này.

Ông Mạc Quốc Anh cho rằng những con số này cho thấy việc siết nợ thuế với nhóm người nộp không còn hoạt động tại địa điểm đăng ký không chỉ là bài toán thu tiền, mà còn nhằm làm sạch dữ liệu, chuẩn hóa quản lý và nâng năng lực tuân thủ.

Thực tế, nhiều trường hợp hộ kinh doanh nhỏ chuyển địa điểm thuê mặt bằng, chưa cập nhật thông tin, hoặc cá nhân không biết còn khoản nợ nhỏ, lỗi do hệ thống dẫn đến không còn hoạt động kinh doanh tại địa điểm nhưng vẫn "treo" nợ thuế. Bên cạnh đó, thủ tục đóng mã số thuế, giải thể, tạm ngừng, chấm dứt hoạt động còn chưa thật sự đơn giản với khu vực nhỏ và siêu nhỏ, kéo theo nhiều khoản nợ thuế nhỏ, tiền chậm nộp, phạt hành chính có thể kéo dài nhiều năm.

Công tác dữ liệu sau đăng ký kinh doanh cũng chưa thật sự liên thông dẫn tới khi người nộp thuế thay đổi địa chỉ hoặc ngừng hoạt động, cơ quan thuế không có tín hiệu cảnh báo sớm. Đến khi kiểm tra mới phát hiện "không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký", khoản nợ đã thành tồn đọng. Chưa kể, có trường hợp lập doanh nghiệp, phát hành hóa đơn, phát sinh nghĩa vụ thuế rồi bỏ địa chỉ, có người đứng tên hộ, sử dụng doanh nghiệp như một "vỏ pháp lý" để giao dịch ngắn hạn rồi để lại nợ thuế.

Từ đó, ông Quốc Anh cho rằng mức 1 triệu đồng không nên áp dụng như một ngưỡng tuyệt đối. Thay vào đó, chính sách có thể thiết kế theo hướng phân tầng rủi ro. Tức là, với khoản nợ nhỏ từ 1-5 triệu đồng, cơ quan quản lý ưu tiên cảnh báo, nhắc nợ, cập nhật thông tin, cho phép giải trình, nộp ngay qua eTax hoặc VNeID. Trường hợp có dấu hiệu bỏ trốn, lập doanh nghiệp "ma", mua bán hóa đơn, chiếm dụng tiền thuế, nhà điều hành có thể áp dụng ngay cơ chế kiểm soát chặt, không chỉ nhìn vào số tiền.

"Chính sách thuế phải nghiêm, nhưng cũng cần công bằng để không biến một khoản nợ nhỏ, đôi khi do lỗi kỹ thuật hoặc thiếu thông tin, thành rào cản lớn với quyền đi lại, hoạt động kinh doanh chính đáng của người dân", ông nói thêm.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Thanh Hà cho rằng cơ quan thuế cũng gặp khó khăn trong việc thông báo và truy thu nợ thuế đối với chủ hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp "ma", do họ không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Nhiều người không có thói quen tra cứu thông tin này nên chỉ biết đến lệnh hoãn xuất cảnh khi ra đến sân bay. Điều này có thể khiến họ tổn thất chi phí vé, lưu trú đã đặt trước.

Theo đó, ông đề xuất quy định có thể áp dụng quy trình cưỡng chế từng bước, tức thông báo nhiều lần và phải chứng minh người nợ thuế đã nhận được thông tin và chây ì, thay vì tạm hoãn xuất cảnh ngay lập tức.

Phương Dung - Phương Đông