Cú sốc giá dầu toàn cầu đang tạo lợi thế cho các gã khổng lồ xe điện Trung Quốc, trong bối cảnh họ chịu cạnh tranh nội địa khốc liệt.
Xung đột tại Trung Đông gần một tháng qua đã làm gián đoạn nguồn cung dầu thô, khiến giá có thời điểm sát 120 USD một thùng. Điều này làm dấy lên lo ngại lạm phát tăng cao, thậm chí có thể dẫn tới suy thoái kinh tế toàn cầu.
Thực tế này xảy ra đúng thời điểm ngành xe điện Trung Quốc cần tìm động lực mới. Dù là nước sản xuất và xuất khẩu ôtô điện hàng đầu thế giới với những "ông lớn" như BYD hay Geely, các hãng xe này lại đang chật vật với cuộc cạnh tranh giá khốc liệt và đà tăng trưởng chậm lại ở quê nhà.
Giới phân tích cho rằng việc xe điện Trung Quốc ngày càng rẻ, trong khi giá xăng dầu tăng cao, có thể thúc đẩy mạnh quá trình mở rộng ra toàn cầu của họ, đặc biệt tại các nước châu Á đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ thiếu hụt nhiên liệu.
Một chiếc BYD Seal tại triển lãm ở Tokyo (Nhật Bản) tháng 10/2023. Ảnh: Reuters
Trên CNN, Tu Le - Giám đốc hãng tư vấn Sino Auto Insights - cho biết: "Các thương hiệu Trung Quốc có thể thâm nhập mạnh vào châu Á khi giá xăng tăng cao. Tôi cho rằng họ sẽ tận dụng tối đa cơ hội này".
Dù châu Á tăng đầu tư vào năng lượng tái tạo, xung đột ở Trung Đông cho thấy khu vực này vẫn phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu. Khoảng 60% nguồn cung dầu của châu Á đến từ Trung Đông qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu, khí đang bị Iran kiểm soát chặt.
Trong báo cáo gần đây, tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember gọi xe điện là "đòn bẩy lớn nhất để giảm chi phí nhập khẩu". Họ ước tính việc sử dụng phương tiện này năm ngoái giúp giảm tiêu thụ dầu toàn cầu khoảng 1,7 triệu thùng một ngày. Con số này tương đương khoảng 70% lượng dầu Iran xuất khẩu năm 2025.
Các nhà phân tích cho rằng cuộc khủng hoảng dầu hiện tại có thể trở thành bước ngoặt mới cho ngành năng lượng sạch tại châu Á, tương tự cách chiến sự Nga - Ukraine thúc đẩy đầu tư năng lượng tái tạo ở châu Âu.
Lauri Myllyvirta - Đồng sáng lập Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí sạch cho biết: "Khi giá nhiên liệu tăng một lần trong môi trường lạm phát thấp, mọi người có thể không để ý. Nhưng nếu chúng tiếp tục biến động, họ sẽ nhận ra việc dùng xe xăng chịu rủi ro".
Trung Quốc nhập hơn 40% dầu từ Trung Đông, nhưng việc chuyển sang năng lượng tái tạo đã mang lại nhiều lợi ích. Với kho dự trữ dầu lớn nhất thế giới và công suất điện gió, điện mặt trời khổng lồ, nền kinh tế lớn thứ hai thế giới ít chịu tổn thương vì khủng hoảng năng lượng so với các nước châu Á khác.
Myllyvirta ước tính tại Trung Quốc, xe điện đã giúp giảm gần 10% tiêu thụ dầu năm ngoái. Loại phương tiện này hiện đóng góp khoảng 50% doanh số xe mới và 12% tổng số ôtô đang lưu hành tại đây. "Kịch bản hiện tại chính là điều Bắc Kinh đã tính đến khi theo đuổi chiến lược an ninh năng lượng", ông nói.
Zhu Zhaoyi - Giám đốc Viện Nghiên cứu Trung Đông thuộc Trường Kinh doanh HSBC - Đại học Bắc Kinh cho biết khủng hoảng dầu có thể thúc đẩy mục tiêu năng lượng sạch của Trung Quốc, gồm đạt đỉnh phát thải năm 2030 và trung hòa carbon vào 2060.
"Mỗi khi Trung Đông bất ổn, bài học cũ lại được rút ra: phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu không chỉ gây hại cho môi trường, đó còn là vấn đề an ninh quốc gia", Zhu nói.
Sự hỗ trợ của nhà nước giúp Trung Quốc trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về xe điện giá rẻ, nhưng cũng tạo ra môi trường cạnh tranh rất khốc liệt. Nhiều hãng đang chật vật tồn tại vì dư cung.
Hãng tư vấn AlixPartners ước tính chỉ khoảng 15 trong số 129 thương hiệu xe điện Trung Quốc hoạt động năm 2024 có tình hình tài chính khả thi vào 2030. Nhu cầu trong nước cũng dự kiến chậm lại khi chính phủ dần cắt trợ cấp.
"Giá dầu tăng có thể giúp thị trường xe điện Trung Quốc mở rộng, nhưng quy mô khó tăng gấp đôi. Tôi cho rằng vấn đề dư thừa công suất không thể giải quyết ngay", Yichao Zhang, chuyên gia ôtô của AlixPartners cho biết.
Người tiêu dùng nhiều nơi khác, như Mỹ, cũng khó hưởng lợi. Thuế nhập khẩu cao để bảo vệ các hãng nội địa gần như đã loại xe điện Trung Quốc khỏi cuộc chơi. Ông Trump từng ra tín hiệu sẵn sàng chào đón xe điện Trung Quốc vào Mỹ nếu họ xây nhà máy tại đây.
Dù vậy, Lam Pham - chuyên gia năng lượng châu Á của Ember - cho rằng xe điện Trung Quốc sẽ có lợi thế tại hầu hết thị trường châu Á nhờ giá rẻ, công nghệ pin tiên tiến và chuỗi cung ứng hoàn chỉnh.
"Giá nhiên liệu biến động mạnh và chính sách hỗ trợ tăng lên sẽ giúp thị trường xe điện châu Á tăng trưởng nhanh. Điều này có lợi cho mọi hãng, đặc biệt là nhóm có thể tăng sản xuất nhanh và bán các mẫu xe giá rẻ", ông nói.
Nhiều nước châu Á đang tìm cách giảm tiêu thụ năng lượng do tồn kho nhiên liệu giảm. Thái Lan, Philippines và Việt Nam đã khuyến khích làm việc tại nhà và hạn chế dùng điều hòa.
Hà Thu (theo CNN, Reuters)