Ý tưởng mở kho vàng cứu nền kinh tế ở Lebanon

Sở hữu kho vàng thuộc hàng lớn nhất Trung Đông, chính phủ Lebanon muốn dùng dự trữ này để khôi phục nền kinh tế nhưng quốc hội phản đối.

Nền kinh tế Lebanon bước vào năm 2026 với lạm phát kéo dài, hơn 6,5 triệu người, tương đương một nửa dân số nghèo đói. Trước đó, vào 2019, các ngân hàng nước này sụp đổ trong cuộc khủng hoảng tài chính, tổn thất khoảng 70 tỷ USD. Đến 2024, quốc gia chỉ rộng hơn 10.000 km2 này thiệt hại khoảng 11 tỷ USD trong cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah.

Gần đây, giá vàng vọt lên mức kỷ lục 5.354 USD mỗi ounce, trước khi lùi xuống dưới 5.000 USD, khiến chính phủ Lebanon nghĩ đến việc dùng một phần dự trữ vàng quốc gia để cứu trợ các ngân hàng và hoàn trả cho người dân bị mất tiền tiết kiệm trong cuộc sụp đổ tài chính.

Một quan chức tài chính cấp cao nói với AP rằng các nhà băng đang đề xuất lấy vàng trong kho để hoàn trả cho người gửi bị mất tiền gửi, tức về bản chất là dùng tài sản công để giải cứu một phần hệ thống ngân hàng.

Hiện Ngân hàng trung ương Lebanon duy trì dự trữ 286 tấn vàng, tương đương khoảng 9 triệu ounce, Trong khu vực Trung Đông, hiện chỉ có Ngân hàng trung ương Arab Saudi nắm nhiều hơn.

Quy mô kho vàng này đã có từ thập niên 1960. Đến 1986, một đạo luật cấm bán vàng dự trữ được ban hành, nhằm bảo vệ tài sản quốc gia trong giai đoạn nội chiến kéo dài 15 năm. Vì vậy, kho vàng của Lebanon chưa từng bị đụng tới dù đất nước trải qua nhiều cuộc xung đột và khủng hoảng kinh tế. Có thời điểm, giá trị của nó lên tới 50 tỷ USD, gấp hơn hai lần GDP nước này.

Đến nay, khi khủng hoảng kinh tế tiếp tục diễn ra và các cải cách thực chất nhằm vực dậy đất nước không thể thực hiện, chính quyền Beirut lật lại câu hỏi đã đến lúc mở kho vàng này chưa khi giá đang tăng cao. Một số nhà kinh tế ủng hộ, đề xuất chỉ sử dụng tỷ lệ nhỏ, kết hợp cải cách toàn diện. Mục tiêu là cải tổ ngành điện đang suy kiệt, hồi sinh hệ thống giáo dục và y tế công bị tàn phá nặng nề.

Tuy nhiên, ý tưởng mở kho vàng không chỉ đi ngược tiền lệ lịch sử mà còn vi phạm đạo luật năm 1986. Do đó, quốc hội sẽ phải bỏ phiếu nếu chính phủ muốn sử dụng dự trữ vàng dưới bất kỳ hình thức nào.

Giới quan sát cho rằng mong muốn của chính phủ khó xảy ra trong tương lai gần, nhất là khi chỉ còn vài tháng nữa là tới tổng tuyển cử. Trong phiên họp gần đây, Chủ tịch Quốc hội Nabih Berri cũng đã nhanh chóng dập tắt thảo luận về kho vàng. "Không khả thi", ông dứt khoát.

Một dự thảo luật nhằm đưa ra khuôn khổ pháp lý để hoàn trả một phần thiệt hại cho người gửi tiền hiện vẫn "mắc kẹt" tại quốc hội, do tranh cãi về việc ai sẽ gánh chịu tổn thất: hệ thống ngân hàng đã kiệt quệ và không mặn mà với việc tự chịu trách nhiệm hay một nhà nước đang nợ nần. Và với việc người dân kém tin tưởng vào chính phủ do yếu kém trong cải cách, chống tham nhũng, nhiều ý kiến cho rằng kho vàng nên tiếp tục được giữ nguyên cho các thế hệ tương lai.

Trong lúc giới chức còn tranh luận về tương lai của kho vàng quốc gia, người dân Lebanon tranh thủ mua vàng để bảo vệ tài sản. Những ngày gần đây, đám đông xếp hàng dài bên ngoài một hàng kinh doanh kim loại quý lớn ở vùng ngoại ô phía bắc Beirut, mong được vào mua.

Do nhu cầu cao, họ chấp nhận trả tiền trước và nhận vàng sau vài tháng. "Với những người tìm cách bù đắp tổn thất, vàng không phải là nơi trú ẩn an toàn mà là nơi trú ẩn duy nhất", Chris Boghos, Giám đốc điều hành công ty kinh doanh vàng và kim loại quý Boghos SAL Precious Metals ở Beirut, bình luận.

Lebanon có lịch sử đầy biến động, tọa lạc trong khu vực bất ổn, với nhiều cuộc xung đột và cú sốc kinh tế. Vì vậy, người dân ít tin tưởng các vấn đề mang tính cấu trúc sẽ thay đổi. "Người Lebanon luôn có xu hướng mua vàng để phòng ngừa lạm phát, bởi đây là quốc gia đã chứng kiến nhiều đợt siêu lạm phát", Sami Zoughaib, nhà kinh tế học tại viện nghiên cứu The Policy Initiative trụ sở Beirut, cho biết.

Bên ngoài một khu chợ vàng ở Beirut, Alia Shehade dạo qua các cửa hàng. Cô nói trang sức vàng giúp an tâm giữa cuộc khủng hoảng tài chính, nhắc tới một tục ngữ Arab đại ý rằng chúng "vừa là đồ trang sức, vừa là của để dành".

"Nếu một người phụ nữ rơi vào hoàn cảnh khó khăn, cô ấy có thể bán vàng. Và khi giá vàng tăng, thì cô ấy là người chiến thắng", cô nói. Nhưng Shehade khẳng định sẽ không bán bất kỳ món trang sức nào của mình.

Bàn về sự do dự trong việc bán vàng của cả người dân lẫn nhà chức trách, ông Zoughaib chỉ ra điều đó cho thấy vàng quan trọng đến mức nào trong tâm lý của tất cả. "Họ thậm chí không thể hình dung ra một kịch bản sử dụng nào khác ngoài việc coi vàng như một công cụ phòng vệ", ông nói.

Phiên An (theo AP)