Xuất khẩu tôm vào Mỹ liên tục sụt giảm trong những tháng đầu năm nay. Đáng nói, thách thức gia tăng khi mới đây Mỹ áp thuế chống bán phá giá sơ bộ lần thứ 20 (POR20) là 7,56%, mức cao bất thường.
Bộ Thương mại Mỹ (DOC) vừa công bố kết luận số báo về điều chỉnh chính sách thuế chống bán phá giá sơ bộ lần thứ 20 (POR20) với tôm nhập khẩu từ Việt Nam. Theo đó, 2 bên bất buộc xác định mức thuế là 6,30% và 10,76%. Các doanh nghiệp còn nhận mức thuế bình quân của 2 con số trên là 7,56%. Nguyên nhân do 1 trong 2 bên DOC kết luận không cung cấp đầy đủ mô tả về một số chất liệu đầu vào và đối chiếu với sản phẩm thay thế tương đương ở thị trường Mỹ. Điều này dẫn đến việc áp dụng dữ liệu sản có bất lợi về một phần chi phí đầu vào. Dù kiên, DOC sẽ ban hành kết luận cuối cùng của điều chỉnh này vào tháng 11.2026.
Xuất khẩu tôm của Việt Nam vào Mỹ đối mặt nhiều thách thức
ẢNH: ĐÀO NGỌC THẠCH
Là doanh nghiệp tham gia vào việc, ông Hà Quốc Lục, Chủ tịch HQT Công ty cổ phần thực phẩm Sao Ta (FIMEX) thừa nhận bất ngờ kết quả này. Qua tài liệu DOC công bố, luật sư tư vấn cho doanh nghiệp đã tìm ra nguyên nhân, số liệu có mức thuế cao bất thường là do cách tính giá trị thực án trong chọn nuôi và đối tượng nuôi. Tuy nhiên, giá thực ăn tôm ở Việt Nam chỉ tầm hai triệu đồng một kg, trong khi đó DOC lại lấy giá thực ăn dành cho ổ trứng với mức lên trên 13 USD/kg. Số khác biệt này là nguyên nhân dẫn đến mức thuế suất cao bất thường. "Các luật sư của chúng tôi sẽ giải trình sớm nhất với DOC về số liệu bất thường này về cách tính mức thuế cho phù hợp. Cây tôm Việt Nam đã có 20 năm áp thuế chống bán phá giá và chúng ta có kỹ năng ổn định, nên vị trí là hết sức bình tĩnh. Đây chính là cách tính số liệu - tầm tính, các doanh nghiệp đã chuẩn bị bổ sung các số liệu chứng minh không bán phá giá. Tôi tin rằng khi phát hiện sai sót về chứng minh thì với phán quyết thuế cuối cùng của DOC, các doanh nghiệp đã sẽ nhận mức thuế thích đáng", ông Lục nói.
Bà Lê Hằng, Phó Tổng thống Hiệp hội xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), cũng đồng tình điểm này là mức thuế số liệu, chưa phải kết luận cuối cùng nên chúng ta có quyền và thời gian khiếu nại để nhận được quyết định hợp lý theo hướng tốt hơn. Cũng năm 2025, DOC công bố mức thuế cao ngoạn mục trên 35%, sau đó chúng ta bổ sung hồ sơ, giải thích thì kết quả cuối cùng còn thấp hơn 4%. Năm nay chúng ta đã thấy rõ vấn đề về số sai sót trong cách tính nên khả năng điều chỉnh theo hướng tích cực có thể cân nhắc. Các doanh nghiệp tham gia và hiệp hội đang tích cực phối hợp để giải quyết vấn đề này.
Ngành tôm còn thúc lực lợi
Trong những năm qua, Mỹ luôn là thị trường hàng đầu xuất khẩu hàng đầu của tôm cá Việt Nam. Tuy nhiên, những năm gần đây thị trường này liên tục suy giảm vì hàng loạt thách thức như thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp và thuế đối nhập vào năm ngoài. Bên cạnh đó, sức tiêu thụ của thị trường này xuống khi làm phát giá tăng, chi phí vận chuyển cao nên riêng trong quý 1/2026 xuất khẩu tôm của Việt Nam vào Mỹ đạt 96 triệu USD, giảm 29% so với cùng kỳ năm trước. Mỹ từ vị trí nhà nhập khẩu tôm lớn nhất trở thành thứ 4 trong nhóm các thị trường chính, sau Trung Quốc và Nhật Bản.
Ông Trần Văn Lĩnh, Chủ tịch HQT Công ty CP Thủy sản và Thông minh Thuận Phát (Đà Nông), chia sẻ, dù đây mỗi là mức thuế số liệu nhưng đặt trong bối cảnh chung của thị trường Mỹ đang chăm chỉ lợi nhuận tâm lý của doanh nghiệp. Vì nếu áp mức thuế như vậy thì doanh nghiệp không thể tiếp tục bán hàng vào Mỹ trong khi thị trường hiện nay rất khó khăn. "Lâu nay chúng ta có thể tự mình về hàng giá trị gia tăng, nhưng khi kinh tế khó khăn, Mỹ làm phát triển giá tăng nên người tiêu dùng có xu hướng giảm chi tiêu thì những sản phẩm giá rẻ và số lượng chất của Ecuador, Ấn Độ sẽ lên ngôi. Trong khi thời gian gần đây Ấn Độ và Indonesia cũng cộng tác vào chiến tranh nên sức cạnh tranh ngày càng tăng. Trong khi đó, chi phí chọn nuôi, sản xuất và biến đổi của Việt Nam ngày càng cao. Trong nhiều năm qua, giá thành sản xuất tôm của Việt Nam luôn cao hơn mức trung bình 1 - 2 USD/kg, chưa kể chi phí nhân công cộng thêm, nên chúng ta cũng không còn lợi thế cạnh tranh ở khía cạnh này", ông Lĩnh lo lắng.
Một số doanh nghiệp cũng đồng tình ngành tôm Việt Nam ngày càng giảm sức cạnh tranh do giá thành tôm quá cao nhưng giá bán lại thấp vì phải cạnh tranh gay gắt với nhiều nước. Có 2 điểm yếu lên là giống và thực hành chăn nuôi và thức ăn chấn nuôi.
Góc nhìn VNSignal
Việc áp thuế cao đối với xuất khẩu tôm Việt Nam sang Mỹ có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến chỉ số VN-Index, đặc biệt là các cổ phiếu liên quan đến ngành thủy sản như VAS, VNM, và HPG. Thách thức xuất khẩu này có thể làm giảm doanh thu và lợi nhuận của các công ty thủy sản, dẫn đến sự suy yếu của thị trường chứng khoán Việt Nam. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng đây chỉ là một yếu tố tác động đến chỉ số và cần đánh giá tổng thể về nền kinh tế quốc gia và các yếu tố khác.
Ngoài ra, việc này cũng có thể thúc đẩy ngành thủy sản Việt Nam tìm kiếm các thị trường xuất khẩu khác để giảm phụ thuộc vào Mỹ. Việc đa dạng hóa thị trường xuất khẩu sẽ góp phần ổn định doanh thu và tăng cường khả năng cạnh tranh của ngành trên thị trường quốc tế.