Vì sao Trung Quốc chịu được cú sốc giá dầu 100 USD?

Sáng 9/3, giá dầu thô thế giới vượt 100 USD một thùng, lần đầu tiên sau 4 năm. Xung đột tại Trung Đông đang khiến dòng chảy năng lượng qua Eo biển Hormuz tê liệt hơn một tuần qua. Nhiều quốc gia khu vực này đã đã phải giảm sản lượng dầu, khí do không thể vận chuyển ra khỏi Trung Đông.

Dù vậy, giới phân tích cho rằng so với nhiều nước châu Á khác, Trung Quốc có thể ít chịu tổn thương từ việc Eo biển Hormuz đóng cửa thời gian dài. "Trung Quốc đã tích lũy được một trong những kho dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại lớn nhất thế giới", các nhà phân tích tại ngân hàng OCBC cho biết. Bên cạnh đó, "quá trình chuyển đổi nhanh sang xe điện và năng lượng tái tạo cũng tạo ra thêm một lớp bảo vệ mang tính cấu trúc".

Đến tháng 1, Trung Quốc ước tính nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu thô dự trữ trên đất liền, hãng dữ liệu Kpler cho biết. Con số này tương đương khoảng 3-4 tháng tiêu thụ, giúp trì hoãn tác động về kinh tế, Rush Doshi - Giám đốc Sáng kiến Chiến lược Trung Quốc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) cho biết trên CNBC hôm 9/3.

"20 năm qua, Trung Quốc đã từng bước giảm phụ thuộc vào hoạt động vận chuyển dầu bằng đường biển", Doshi cho biết. Các ống dẫn dầu trên đất liền và quá trình đa dạng hóa sang năng lượng tái tạo giúp nước này hiện chỉ phụ thuộc khoảng 40-50% dầu nhập khẩu đường biển qua Eo biển Hormuz.

Đến năm 2030, Trung Quốc đặt mục tiêu nâng tỷ trọng nhiên liệu phi hóa thạch trong tổng tiêu thụ năng lượng lên 25%, từ mức 21,7% năm ngoái.

Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với biển Arab và các tuyến vận tải toàn cầu. Khoảng 31% lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua eo biển này năm ngoái, tương đương khoảng 13 triệu thùng dầu thô mỗi ngày, theo Kpler.

Tuy nhiên, lượng dầu đi qua eo biển này chỉ đóng góp 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, Ting Lu - kinh tế trưởng Trung Quốc tại Nomura cho biết. Nhập khẩu khí tự nhiên qua tuyến này cũng chiếm khoảng 0,6%.

Kết quả này phản ánh quá trình chuyển đổi chiến lược kéo dài hai thập kỷ, mang lại cho Trung Quốc vị thế đặc biệt trên thị trường năng lượng toàn cầu. Theo Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC), Mỹ hiện là nước tiêu thụ dầu lớn nhất thế giới, theo sau là Trung Quốc và Ấn Độ. Tuy nhiên, Trung Quốc mới là nước nhập khẩu dầu thô lớn nhất, khi mua gần gấp đôi Mỹ.

Trong ba nước này, Ấn Độ phụ thuộc nhiều nhất vào nhập khẩu dầu mỏ, với khoảng 25% tổng tiêu thụ, theo phân tích của CNBC dựa trên dữ liệu năm 2023 của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA). Tỷ lệ của Trung Quốc thấp hơn, ở mức 14%. Trong khi đó, sản xuất tại Mỹ đáp ứng phần lớn nhu cầu dầu mỏ của nước này, theo dữ liệu năm 2023.

Thập kỷ qua, Trung Quốc đã nhanh chóng đa dạng hóa nguồn năng lượng. Năng lượng tái tạo - không bao gồm điện hạt nhân và thủy điện - chiếm 1,2% tổng tiêu thụ năng lượng của họ năm 2023. Tỷ lệ này tăng từ 0,2% cách đây hai thập kỷ, theo tính toán của CNBC dựa trên dữ liệu của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Tỷ lệ này của Ấn Độ và Mỹ năm 2023 thấp hơn nhiều, khi hiện cùng ở mức 0,2%.

Việc thúc đẩy sử dụng xe điện tại Trung Quốc, đặc biệt là xe tải, đã làm giảm nhu cầu dầu của nước này thêm 1 triệu thùng mỗi ngày, Rhodium Group cho biết trong báo cáo tháng 7/2025. Hãng nghiên cứu này dự báo con số đó sẽ giảm thêm khoảng 600.000 thùng mỗi ngày trong 12 tháng tiếp theo.

Hiện tại, hơn nửa số xe chở khách mới bán ra tại Trung Quốc là xe sử dụng năng lượng mới - phụ thuộc nhiều hơn vào pin thay vì xăng. "Nhu cầu nhiên liệu cho giao thông đường bộ đã có dấu hiệu đạt đỉnh và công suất năng lượng tái tạo tăng nhanh, khiến mức độ nhạy cảm của Trung Quốc với biến động giá dầu giảm dần theo từng năm", các nhà phân tích tại OCBC cho biết.

Về lâu dài, quá trình điện khí hóa giao thông và tăng cường phát điện từ năng lượng tái tạo sẽ tiếp tục giúp nền kinh tế này ít chịu ảnh hưởng hơn trước các cú sốc giá dầu.

Dầu và khí tự nhiên hiện chỉ chiếm 4% cơ cấu nguồn điện của Trung Quốc, thấp hơn nhiều so với mức 40-50% tại nhiều nền kinh tế châu Á khác, các nhà phân tích cho biết. Điện - chủ yếu được sản xuất từ than đá và năng lượng tái tạo - hiện chiếm tỷ trọng ngày càng lớn trong tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, theo tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember. Năm 2024, năng lượng tái tạo đáp ứng khoảng 80% nhu cầu điện mới của Trung Quốc, Ember cho biết.

Vài năm qua, các lệnh trừng phạt của Mỹ với Iran cũng khiến Trung Quốc trở thành một trong số ít nước mua dầu của Tehran. Iran hiện đóng góp khoảng 20% lượng dầu nhập khẩu của Trung Quốc. Tuy nhiên, phần lớn số này có thể được thay thế bằng dầu Nga, Ano Kuhanathan - Trưởng bộ phận nghiên cứu doanh nghiệp tại Allianz Trade cho biết.

Rủi ro lớn hơn nằm ở khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày mà Trung Quốc nhập khẩu từ các nước Trung Đông khác qua eo biển Hormuz, Kuhanathan nói. Xung đột đến nay đã kéo dài hơn một tuần và chưa có dấu hiệu sớm kết thúc.

"Tuy nhiên, một cú sốc như hiện tại có thể sẽ càng củng cố hướng đi mà Trung Quốc đang theo đuổi, chứ không thay đổi nó", Muyi Yang - nhà phân tích năng lượng cấp cao khu vực châu Á tại Ember, cho biết.

Tháng trước, EIA dự báo Trung Quốc có thể tăng dự trữ chiến lược thêm khoảng 1 triệu thùng dầu mỗi ngày năm 2026. Nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc từng giảm gần 2% năm 2024, theo Wind Information. Tuy nhiên, khi căng thẳng Trung Đông bắt đầu gia tăng năm ngoái, nhập khẩu dầu của nước này lại tăng 4,6% lên kỷ lục khoảng 580 triệu tấn.

"So với các nước khác, Trung Quốc chịu tác động đáng kể, nhưng cũng linh hoạt hơn nhiều", Go Katayama - nhà phân tích cấp cao tại Kpler kết luận.

Hà Thu (theo CNBC, Reuters)