Martín Izaguirre Salgado vẫn giữ một kỷ vật từ khi còn làm việc trên tàu chở khí hóa lỏng (LNG) cách đây hai năm. Khi đi qua Biển Đỏ, 4 tên lửa nổ rất gần tàu của anh, khiến các mảnh kim loại văng xuống boong. "Tôi vẫn để vài mảnh vỡ ở nhà", Salgado nói.
Với những thủy thủ thương mại như Salgado, Tổng thống Mỹ Donald Trump khó có thể thuyết phục họ đi qua eo biển Hormuz vào thời điểm hiện tại. Ông Trump đã hứa cung cấp bảo hiểm và cho tàu hải quân hộ tống để tàu thuyền tiếp tục di chuyển. Tuy nhiên, việc Iran dọa tấn công mọi con tàu trong khu vực khiến những lời hứa hỗ trợ trở nên kém thuyết phục.
"Chừng nào họ còn phóng tên lửa hoặc dùng thiết bị bay không người lái tấn công tàu thương mại, cảm giác không an toàn vẫn còn", Salgado với CNN. Anh hiện làm việc trên một tàu chở khí đốt.
Con tàu Salgado đang làm việc hiện thả neo ở Iraq. Ảnh: Martín Izaguirre Salgado
Ngày 4/3, không có tàu chở dầu nào đi qua eo biển Hormuz. Thông thường, mỗi ngày có hơn 60 tàu, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua đây. Tuy nhiên, hơn một tuần qua, tuyến đường thủy này gần như tê liệt. Cả trăm tàu, trong đó có tàu của Salgado đang mắc kẹt ở khu vực này.
Các hãng vận tải biển lớn như Maersk và Hapag-Lloyd đã ngừng nhận phần lớn hàng hóa vận chuyển tới các nước Vịnh Ba Tư. Kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2, các công ty bảo hiểm hàng hải cũng hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh với hãng vận tải.
Nguy cơ chuỗi cung ứng toàn cầu bị đảo lộn hoàn toàn gia tăng, kéo theo chi phí cho doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc tuyến vận tải Hormuz gần như bị đóng băng khiến giá dầu thô sáng 9/3 vượt 110 USD một thùng - cao nhất từ tháng 7/2022.
Gene Seroka - Giám đốc Cảng Los Angeles, cho biết khi xung đột còn tiếp diễn, không hãng tàu nào sẵn sàng chấp nhận rủi ro. "Với kinh nghiệm nhiều năm trong ngành, tôi không thấy lời hứa hộ tống tàu qua eo biển Hormuz hiện khó khả thi. Chẳng có lý do gì để các hãng đặt thủy thủ vào rủi ro lớn hơn và trở thành mục tiêu giữa biển", ông nói.
Sau các cuộc nói chuyện với các lãnh đạo ngành vận tải biển, Seroka cho biết chỉ lệnh ngừng bắn mới có thể khiến tàu thương mại hoạt động trở lại.
Vị trí eo biển Hormuz. Đồ họa: Guardian
Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ nói với CNN rằng hiện "chưa có mốc thời gian cụ thể" để triển khai hải quân hộ tống. Tuy nhiên, họ nỗ lực nhằm thực hiện việc này sớm nhất có thể. "Hôm nay bạn không muốn cho tàu dầu lớn đi qua eo biển Hormuz, nhưng điều đó có thể thay đổi trong tương lai không xa", quan chức này cho biết.
Chính quyền Mỹ cũng không quá lo lắng về việc giá dầu và khí đốt tăng, dù điều này đẩy giá xăng trung bình tại đây lên mức cao nhất trong nhiệm kỳ hiện tại của ông Trump. "Điều quan trọng đây là một cuộc xung đột mang tính tạm thời. Thế giới hoàn toàn không có nguy cơ thiếu dầu hoặc năng lượng vì xung đột này, nhưng chúng ta chịu sự biến động giá trong ngắn hạn", quan chức trên nói.
Trong cuộc phỏng vấn với Fox News ngày 8/3, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cũng tuyên bố Mỹ sẽ sớm đưa dầu mỏ, khí đốt, phân bón và các mặt hàng từ Vùng Vịnh lưu thông bình thường qua eo biển Hormuz. Theo đó, Washington "đánh mạnh vài ngày tới" để triệt hạ năng lực tấn công tàu dầu của Iran ở eo biển Hormuz.
Sanne Manders - Chủ tịch công ty logistics Flexport cho biết mối quan tâm lớn nhất của các doanh nghiệp hiện tại là sự an toàn của thủy thủ đoàn. Bên cạnh đó, họ cũng không muốn đặt những tàu chở hàng giá trị lớn vào rủi ro, kể cả khi có bảo hiểm.
"Các công ty muốn đảm bảo tàu của họ an toàn, vì chúng rất đắt tiền, trị giá hàng trăm triệu USD. Họ sẽ không liều lĩnh với những tài sản đó chỉ vì một giao dịch thương mại", Manders nói.
Ngoài ra, giới phân tích cũng nghi ngờ rằng hải quân không đủ tàu để hộ tống hàng chục tàu thương mại qua đây mỗi ngày. "Sự hộ tống của hải quân có thể giúp giảm bớt mối đe dọa. Tuy nhiên, việc bảo vệ tất cả tàu chở dầu hoạt động trong khu vực là không thực tế, vì điều đó cần số lượng rất lớn tàu chiến và khí tài quân sự", Jakob Larsen - Giám đốc an ninh của Hiệp hội Vận tải biển Đan Mạch BIMCO giải thích.
Xung đột tại Trung Đông gây đứt gãy chuỗi xuất khẩu năng lượng toàn cầu. Nguồn: Reuters
Trong cuộc chiến Iran - Iraq trước đây, quân đội Mỹ từng hộ tống tàu chở dầu của các nước Vùng Vịnh, Helima Croft - cựu chuyên gia tại CIA cho biết. Tuy nhiên, giải pháp đó khó áp dụng hiện nay. "Khi đó chúng ta không phải bên tham chiến trực tiếp. Còn bây giờ, chúng ta là nhân vật chính trong cuộc xung đột, chứ không chỉ đóng vai trò hộ tống", bà giải thích.
Trong ngắn hạn, các hãng vận tải cũng phải đối mặt với giá nhiên liệu tăng. MSC - hãng vận tải container lớn nhất thế giới, thông báo áp phụ phí nhiên liệu với các lô hàng ít nhất đến tháng 4. Chi phí này nhiều khả năng sẽ được chuyển xuống doanh nghiệp và cuối cùng là người tiêu dùng.
Bên cạnh đó, các vấn đề lớn hơn có thể xuất hiện nếu tàu thuyền tiếp tục mắc kẹt. Một trong các lo ngại là xung đột có thể làm rối loạn toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, giống như thời kỳ cao điểm đại dịch.
"Xung đột càng kéo dài, khả năng xảy ra tắc nghẽn ở cảng càng cao. Đặc biệt ở châu Á, các cảng vốn đã khá đầy. Điều đó ảnh hưởng đến vận tải toàn cầu", Manders nói, cho biết các tàu dự định đến Vịnh Ba Tư phải chuyển hướng sang nơi khác.
Các nước Vùng Vịnh cũng bị gián đoạn nguồn hàng nhập khẩu. Điều này đặc biệt quan trọng vì 6 nước Arab là Oman, Saudi Arabia, UAE, Qatar, Bahrain và Kuwait phải nhập khẩu khoảng 85% thực phẩm.
Tàu của Salgado đã neo ngoài khơi Iraq, cách eo biển Hormuz khoảng 740 km, gần hai tuần qua. Họ vẫn đang chờ nhận hàng để lên đường tới Bangladesh. Hợp đồng của anh ban đầu dự kiến kết thúc ngày 7/3. Anh ước mình có thể sớm trở về nhà ở Tây Ban Nha.
"Cảm giác của chúng tôi lúc này là bị mắc kẹt và không biết khi nào mới có thể rời tàu", anh nói.
Hà Thu (theo CNN, Reuters, Fox News)