Nông sản Việt nguy cơ mất tới 8 tỷ USD do xung đột Trung Đông

Xuất khẩu nông sản Việt Nam có thể thiệt hại 1-8 tỷ USD nếu xung đột Trung Đông kéo dài 1 tháng tới một năm do đứt gãy chuỗi cung ứng.

Tại họp báo thường kỳ Bộ Nông nghiệp và Môi trường sáng 11/3, ông Trần Gia Long, Vụ phó Kế hoạch - Tài chính cho biết, bộ đang lên các kịch bản ảnh hưởng của ngành nông nghiệp trước diễn biến xung đột Trung Đông.

Ông Long đánh giá, xung đột lần này tại khu vực Trung Đông làm gia tăng rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng, nhất là tuyến vận chuyển hàng sang EU, chi phí năng lượng và vận tải quốc tế. Điều này ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu nông sản Việt Nam.

Theo đó, với kịch bản xung đột kéo dài khoảng 1 tháng, tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu sang Trung Đông giảm khoảng 182 triệu USD, châu Âu mất 770 triệu USD và châu Phi là 91 triệu USD.

Kịch bản xung đột kéo dài 3 tháng, mức thiệt hại với xuất khẩu nông sản Việt khoảng 3-3,5 tỷ USD. Trong đó, hàng xuất sang Trung Đông giảm 500-600 triệu USD, Bắc Phi 200-250 triệu USD và EU là 1,5-1,6 tỷ USD.

Trường hợp xung đột Trung Đông kéo dài một năm, theo ông Long, xuất khẩu sang khu vực này sẽ bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi xuất khẩu sang châu Âu và Bắc Phi giảm ít nhất 50-60%. Điều này có thể khiến tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt giảm 7-8 tỷ USD, tương đương 0,1-0,2 điểm phần trăm tốc độ tăng trưởng của ngành.

Năm ngoái, xuất khẩu nông sản sang khu vực Trung Đông đạt 1,74 tỷ USD, trong đó các mặt hàng chủ lực như hạt điều gần 600 triệu USD, thủy sản 325 triệu USD, cà phê 300 triệu USD.

Ông Lê Bá Anh, Phó cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, cho biết ngành nông nghiệp đang chịu tác động trực tiếp của xung đột như gián đoạn vận tải, thời gian vận tải kéo dài. Một số hãng tàu biển thông báo ngừng vận chuyển đến Trung Đông, chi phí bảo hiểm gia tăng.

Khó khăn này đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng tới các doanh nghiệp xuất khẩu mặt hàng cần dùng container lạnh như thủy sản, rau quả. Ngoài ra, các chi phí gián tiếp như giá dầu tăng sẽ ảnh hưởng đến chi phí sản xuất.

Thực tế, do tình hình xung đột và gián đoạn eo biển Hormuz, loạt hãng tàu đã thông báo áp các loại phụ phí khẩn cấp cho hàng đang vận chuyển, chưa bốc dỡ tại cảng ở Trung Đông từ 2/3, để bù đắp chi phí vận hành. Chẳng hạn, hãng tàu biển lớn nhất thế giới Maersk áp dụng mức phụ phí này ở mức 1.800-3.800 USD với mỗi container, tùy loại tới các nước như UAE, Saudi Arab (Dammam và Jubail), Kuwait, Iraq, Oman, và ngược lại.

Hapag-Lloyd bổ sung "phụ phí chiến tranh" (War Risk Surcharge - WRS) 1.500-3.500 USD mỗi container. Còn CMA CGM thông báo về "phụ phí xung đột khẩn cấp" 2.000-4.000 USD cho các container 20-40 feet và hàng đặc biệt.

Các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản, nhất là mặt hàng trái cây tươi cho biết họ rơi vào thế kẹt khi cước tàu biển sang khu vực Vùng Vịnh, đi châu Âu tăng gấp 3 lần. Ông Nguyễn Đình Tùng, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Vina T&T - doanh nghiệp chuyên xuất khẩu trái cây tươi, nông sản - cho biết đặc thù giá trị mặt hàng này trên mỗi container không cao, biên lợi nhuận khá mỏng so với hàng điện tử, công nghệ cao. Do đó, khoản phụ phí lên tới 4.000 USD gần như "nuốt trọn" toàn bộ lợi nhuận, thậm chí hụt vào vốn doanh nghiệp.

Để ứng phó với diễn biến xung đột và bù đắp kim ngạch, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết sẽ đẩy mạnh xuất khẩu tại các thị trường truyền thống như Trung Quốc, Nhật Bản, ASEAN, Hàn Quốc, EU, Mỹ.

Bộ cũng phối hợp với các bộ, đại diện thương mại Việt Nam tại nước ngoài để nắm diễn biến thị trường, đưa ra khuyến nghị ứng phó cho các doanh nghiệp, hiệp hội, giúp duy trì nhịp độ để đạt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu năm nay.

Với các doanh nghiệp, đàm phán, chia sẻ rủi ro với đối tác, giãn tiến độ các đơn hàng đi thị trường rủi ro chịu cước phí cao... là những giải pháp ứng phó trước mắt được đưa ra. Họ cũng tận dụng tối đa công suất của nhóm hàng chế biến sâu, và dồn sản phẩm sang các thị trường có cước phí ổn định hơn như khu vực Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc), ASEAN.

Năm 2026, ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản khoảng 73–74 tỷ USD, trong đó riêng nhóm nông sản phấn đấu đạt khoảng 40 tỷ USD.

Gia Chính