Nguy cơ khủng hoảng giá dầu khi eo biển Hormuz đóng cửa

Việc Mỹ và Israel tấn công Iran đẩy eo biển Hormuz - mạch máu dầu mỏ thế giới - vào thế rủi ro, dấy lên nguy cơ khủng hoảng giá nhiên liệu.

Một số chủ tàu chở dầu, các tập đoàn dầu khí lớn và nhà giao dịch đã dừng vận chuyển dầu thô, nhiên liệu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) qua eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Tehran cũng đóng tuyến hàng hải này. Hình ảnh vệ tinh từ các hệ thống theo dõi tàu cho thấy nhiều tàu đang dồn ứ gần các cảng lớn như Fujairah (UAE) và không di chuyển qua Hormuz.

Một quan chức thuộc phái bộ hải quân Liên minh châu Âu Aspides cho biết các tàu thuyền đã nhận được tín hiệu vô tuyến VHF từ IRGC với nội dung "không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz". Quan chức này thêm rằng chính phủ Iran chưa xác nhận lệnh cấm.

Theo công ty môi giới tàu Poten & Partners, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz chưa dừng hoàn toàn nhưng gián đoạn đang gia tăng nhanh. Hãng vận tải container Đức Hapag-Lloyd thông báo dừng toàn bộ tàu có hành trình qua Hormuz cho đến khi có thông báo mới. CMA CGM của Pháp yêu cầu tàu trong hoặc hướng đến Vùng Vịnh tìm nơi trú ẩn sau các cuộc tấn công.

Theo chuyên gia Laura Page của công ty tư vấn năng lượng Kpler, 14 tàu chở LNG đã giảm tốc, quay đầu hoặc dừng lại quanh eo biển. Con số có thể tăng thêm, gây rủi ro cho xuất khẩu LNG của Qatar.

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và Iran, nối vịnh Ba Tư ở phía bắc, vịnh Oman ở phía nam và xa hơn là biển Arab. Năm ngoái, hơn 14 triệu thùng dầu thô mỗi ngày chảy qua eo biển này, tương đương một phần ba tổng xuất khẩu nhiên liệu bằng đường biển của thế giới, theo dữ liệu từ Kpler. Khoảng ba phần tư số thùng dầu được chuyển đến Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc. Trong đó, một nửa lượng dầu thô Trung Quốc nhập khẩu đi qua eo biển này.

Các thành viên OPEC như Saudi Arabia, Iran, UAE, Kuwait và Iraq xuất khẩu phần lớn dầu thô qua đây. Qatar, một trong những nước xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, cũng vận chuyển gần như toàn bộ khí tự nhiên hóa lỏng qua tuyến đường này. Dù có vị trí chiến lược quan trọng với thương mại toàn cầu nhưng lịch sử cho thấy tuyến hàng hải này thường xuyên là điểm nóng địa chính trị, từ cuộc chiến tàu chở dầu Iran - Iraq thập niên 1980 đến các vụ đe dọa phong tỏa và bắt giữ tàu trong những năm gần đây.

Bob McNally - cựu cố vấn năng lượng Nhà Trắng và Chủ tịch Rapidan Energy Group - nói thị trường dầu mỏ từ lâu đã bỏ qua nguy cơ gián đoạn nguồn cung dầu ở Trung Đông. Các nhà giao dịch đang đánh giá thấp mối đe dọa mà Iran trả đũa cuộc tấn công của Mỹ gây ra cho thị trường.

Tuy nhiên theo ông, Iran có thể tìm cách gây áp lực với Tổng thống Donald Trump bằng cách khiến eo biển Hormuz trở nên không an toàn cho tàu thương mại, qua đó đẩy giá dầu vượt 100 USD mỗi thùng. Ông cho rằng thị trường "chưa đánh giá đúng" việc Tehran sở hữu lượng lớn thủy lôi và tên lửa tầm ngắn có thể làm gián đoạn nghiêm trọng giao thông hàng hải.

Chuyên gia này dự đoán giá dầu thô có thể tăng 5-7 USD mỗi thùng khi giao dịch mở cửa trở lại vào tuần sau. Cuối tuần, mỗi thùng dầu thô Brent chốt ở mức 72,48 USD tăng 1,73 USD, trong khi dầu thô WTI của Mỹ thêm 1,81 USD lên 67,02 USD.

Ông cảnh báo công suất dầu dự phòng của thế giới chủ yếu nằm ở các quốc gia Vùng Vịnh và sẽ không thể tiếp cận thị trường nếu eo biển bị đóng. McNally cũng dự đoán các nước châu Á sẽ tích trữ dầu khí, dẫn đến "một cuộc chiến giá chưa từng có".

Hiện tại, Iran đáp trả bằng tên lửa vào các căn cứ Mỹ tại Qatar, Kuwait, UAE và Bahrain, có thể ảnh hưởng đến giao thông Hormuz. Theo Tom Kloza, giám đốc công ty tư vấn dầu khí Kloza Advisors, các cuộc tấn công này có thể khiến phí bảo hiểm tàu chở dầu tăng mạnh hoặc khiến các hãng bảo hiểm từ chối bảo hiểm hoàn toàn.

Kevin Book, giám đốc nghiên cứu tại ClearView Energy Partners, cho biết Mỹ có thể sử dụng kho dự trữ dầu mỏ chiến lược nếu giá tăng vọt. Kho này hiện có khoảng 415 triệu thùng. Tuy nhiên, ông cảnh báo một cuộc khủng hoảng toàn diện tại Hormuz có thể vượt quá khả năng bù đắp của Mỹ và các nước thuộc Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Căng thẳng tại eo biển Hormuz vốn đã âm ỉ từ đầu năm nay khi Tổng thống Trump áp thuế nhập khẩu lên các đối tác của Iran. Theo Muyu Xu - nhà phân tích dầu thô tại Kpler - từng đưa ra nhận định so với Venezuela, sản lượng và xuất khẩu của Iran lớn hơn nhiều. Vì thế, thị trường toàn cầu sẽ chịu tác động lan tỏa mạnh hơn.

Iran có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ 3 thế giới, với 209 tỷ thùng, theo số liệu của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC). Họ cũng là nước sản xuất dầu lớn thứ 3 trong tổ chức này, với 3,3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 3% nhu cầu toàn cầu.

Trong kịch bản bi quan nhất, các nhà phân tích dự báo nếu tàu chở dầu không thể qua lại eo biển Hormuz hoặc hạ tầng năng lượng bị phá hủy, giá dầu có thể vọt lên khoảng 100 USD, thậm chí 140 USD mỗi thùng nếu tuyến hàng hải này bị phong tỏa hoàn toàn. Saul Kavonic - Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng tại MST Marquee - nhận định giá sẽ "tăng ngay lập tức" sau bất kỳ cuộc tấn công nào của Mỹ vào Iran, sau đó nhanh chóng hạ nhiệt nếu sự gián đoạn chỉ mang tính tạm thời. Giới chuyên gia cũng nhấn mạnh, kịch bản thảm họa như vậy có xác suất xảy ra rất thấp.

Tiểu Gu (theo Reuters, CNBC)