Nguy cơ bất ổn thuế quan sau phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ

Ngày 20/2, Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết bác bỏ thuế nhập khẩu dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Phán quyết này giúp hạ mức thuế nhập khẩu trung bình của Mỹ gần một nửa, từ 15,4% xuống còn 8,3%, theo ước tính của Global Trade Alert. Với các quốc gia chịu thuế cao như Trung Quốc, Brazil và Ấn Độ, mức giảm có thể đến hai chữ số.

Thị trường phản ứng với các diễn biến theo hướng tích cực. Chứng khoán Mỹ tăng 0,5-0,9%, khi phán quyết của Tòa Tối cao có thể xoa dịu gánh nặng chi phí cho các doanh nghiệp. Cổ phiếu Amazon - công ty phụ thuộc vào nguồn sản phẩm từ Trung Quốc - tăng hơn 2%. Cổ phiếu những công ty khác bị ảnh hưởng nhiều bởi thuế như nhà sản xuất đồ chơi Mattel, hãng bán lẻ nội thất trực tuyến Wayfair cũng đi lên.

Liên đoàn Bán lẻ Quốc gia Mỹ đánh giá phán quyết mang lại "sự chắc chắn rất cần thiết" cho hoạt động thương mại. Các doanh nghiệp nhỏ bày tỏ hoan nghênh. Ann Robinson, chủ cửa hàng Scottish Gourmet ở Greensboro (Bắc Carolina) nói "vui mừng khôn xiết" khi nghe tin, vì thuế quan khiến bà thiệt hại khoảng 30.000 USD trong mùa thu năm ngoái.

Tuy vậy, đáp lại phán quyết của Tòa án Tối cao, Tổng thống Donald Trump ký sắc lệnh áp thêm 10% thuế bổ sung với toàn cầu trong 150 ngày, và có hiệu lực từ 24/2. Mike Dickson, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Horizon Investments, cho biết giới đầu tư thở phào nhẹ nhõm khi thuế toàn cầu mới được ông Trump công bố chỉ 10%.

Nhưng nhiều chuyên gia phân tích cảnh báo về niềm vui ngắn ngủi này. Theo họ, phán quyết của Tòa án Tối cao không mang lại nhiều hỗ trợ tức thời cho thương mại toàn cầu. Thậm chí, đợt hỗn loạn thuế quan khác sắp nổi lên, khi ông Trump đưa ra biện pháp thay thế.

"Nhìn chung, tôi nghĩ rằng phán quyết chỉ mang đến một thời kỳ bất ổn mới cho thương mại thế giới, khi mọi người cố gắng tìm hiểu chính sách thuế quan của Mỹ sẽ như thế nào trong tương lai", Varg Folkman, nhà phân tích tại trung tâm nghiên cứu European Policy Center, bình luận.

Các chuyên gia tại ngân hàng đầu tư ING (Hà Lan) đồng quan điểm. "Giàn giáo đã được dỡ bỏ, nhưng công trình vẫn xây dựng. Dù phán quyết hôm nay thế nào, thuế quan sẽ tồn tại", họ nhận định.

Đóng cửa phiên giao dịch 20/2, giá vàng thế giới giao ngay tăng 111 USD lên 5.105 USD một ounce, chỉ báo cho thấy xu hướng lo ngại tăng. "Tổng thống khó từ bỏ việc áp thuế. Ông ấy sử dụng các quyền hạn khác để làm việc này, khiến bất ổn tăng cao", Tai Wong, nhà đầu tư kim loại quý độc lập nhận định.

Thực tế, tại họp báo sau phán quyết của Tòa án Tối cao, Tổng thống Trump nói rằng các nước ăn mừng, nhưng điều này không kéo dài lâu. Ngoài sử dụng Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974 để áp thuế toàn cầu thêm 10%, ông Trump cũng khởi xướng các cuộc điều tra mới theo Điều 301. Điều khoản này cho phép áp thuế đáp trả các hành vi thương mại không công bằng, như đánh cắp sở hữu trí tuệ hoặc cưỡng bức chuyển giao công nghệ.

Tổng thống Mỹ từng sử dụng Điều 301 trong nhiệm kỳ đầu tiên để áp thuế từ 7,5% đến 25% với khoảng 370 tỷ USD hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Các mức thuế này được duy trì trong 4 năm chính quyền cựu Tổng thống Joe Biden.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer chỉ ra ưu điểm của thuế quan áp theo điều khoản này là khả năng đứng vững khi bị tòa án thách thức.

Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent ước tính việc sử dụng các thẩm quyền pháp lý thay thế như Điều 122, 232 và 301 giúp doanh thu thuế quan "gần như không đổi". Năm ngoái, chính quyền Trump đã vận dụng Điều 232 để tăng thuế thép và nhôm, cùng hàng nghìn sản phẩm làm từ các kim loại này như phụ tùng ôtô, máy móc, thiết bị gia dụng.

Ngoài ra, các chuyên gia lưu ý hàng loạt vấn đề chưa rõ ràng vẫn phủ bóng thương mại toàn cầu. Đó là, việc ông Trump còn có thể áp thêm những loại thuế mới nào, doanh nghiệp được hoàn thuế ra sao và các nền kinh tế đã ký kết với Mỹ có xem xét lại thỏa thuận thuế quan hay không...

Ước tính các khoản thuế áp theo IEEPA đã thu về hơn 175 tỷ USD, và chính phủ Mỹ có thể phải hoàn trả số tiền này cho các doanh nghiệp nộp năm qua. Khi được hỏi về quy trình hoàn thuế, ông Trump cho biết phán quyết của Tòa án Tối cao không hướng dẫn việc hoàn thuế ra sao, và vấn đề này có thể phải giải quyết thông qua kiện tụng trong 2-5 năm tới.

Michael Strain, nhà kinh tế thuộc Viện Doanh nghiệp Mỹ, cũng cảnh báo tác động của phán quyết với người tiêu dùng có thể hạn chế. Bởi chính quyền Trump vốn có sẵn kế hoạch duy trì chính sách thuế theo các thẩm quyền pháp lý khác từ trước, chỉ chờ tung ra khi nhận phán quyết bất lợi. Thậm chí, ông cho rằng giá cả sẽ tăng trong năm nay.

"Ngay cả khi thuế suất giảm, các doanh nghiệp có thể chuyển gánh nặng thuế quan sang người tiêu dùng nhiều hơn so với 2025. Vì vậy, họ khó cảm thấy sự khác biệt lớn", ông dự báo.

Phiên An (theo Reuters, AP)