Thuế quan 10% do ông Trump mới ban hành áp cho tất cả hàng nhập vào Mỹ, nhưng loại trừ với sản phẩm từ Canada, Mexico và một số khoáng sản, nông sản thiết yếu.
Hôm 20/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump ký sắc lệnh áp mức thuế nhập khẩu bổ sung 10%. Mức thuế này có hiệu lực từ 0h01 ngày 24/2 (giờ Mỹ), trong 150 ngày. Động thái này nhằm đáp trả phán quyết cùng ngày của Tòa án Tối cao Mỹ, khi cơ quan này bác bỏ chính sách thuế nhập khẩu dựa trên Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) của ông.
Mức thuế bổ sung 10% được ông Trump viện dẫn thẩm quyền theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, cho phép Tổng thống giải quyết các vấn đề thanh toán quốc tế bằng phụ thu và hạn chế nhập khẩu.
Nhà Trắng cho biết đây là thuế bổ sung, tức cộng thêm vào các loại thuế, phí, khoản thu đang áp dụng với tất cả hàng nhập vào Mỹ.
Tuy nhiên, để bảo vệ nền kinh tế lớn nhất thế giới, sắc lệnh này miễn trừ với một số nhóm hàng gồm: khoáng sản quan trọng, kim loại tiền tệ, vàng thỏi, năng lượng, tài nguyên không thể sản xuất đủ tại Mỹ. Một số nông sản (thịt bò, cà chua, cam), dược phẩm, đồ điện tử, xe và thiết bị hàng không vũ trụ cũng trong diện không chịu áp thêm thuế.
Ngoài ra, hàng hóa thuộc diện đang chịu thuế theo Điều 232 như sắt thép, nhôm, ôtô cùng một số loại kim loại cũng được loại trừ.
Các container xếp đầy ở cảng Long Beach, bang California ngày 20/2. Ảnh: AP
Về xuất xứ, thuế 10% mới ban hành không áp dụng với hàng của Canada và Mexico, vốn đang tuân thủ Hiệp định thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA). Thuế bổ sung cũng được miễn trừ với hàng dệt may từ 6 nước gồm Costa Rica, Cộng hòa Dominica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua theo Hiệp định Thương mại Tự do Cộng hòa Dominican - Trung Mỹ.
Ngược lại, ông Trump tiếp tục đình chỉ chế độ miễn thuế "de minimiss" với các lô hàng giá trị thấp gửi qua hệ thống bưu chính quốc tế. Nhóm này cũng sẽ chịu mức thuế bổ sung 10% theo Điều 122.
Một quan chức Nhà Trắng nói với CNBC rằng, thuế toàn cầu 10% mới thực chất thay thế các mức áp theo IEEPA bị Tòa án Tối cao vô hiệu hóa. Điều này đồng nghĩa thuế nhập khẩu với một số nước có thể thấp hơn.
Chẳng hạn, với Trung Quốc - quốc gia từng chịu hai đợt thuế 10% dựa trên IEEPA năm ngoái, bên cạnh mức 25% hiện hành. Như vậy, việc thay bằng thuế toàn cầu 10% mới sẽ kéo tổng thuế nhập khẩu áp lên nhiều hàng hóa Trung Quốc từ 45% xuống còn 35%.
Về mặt pháp lý, Điều 122 cho phép Tổng thống Mỹ áp thuế lên tới 15% trong tối đa 150 ngày (5 tháng) với bất kỳ quốc gia nào để giải quyết các vấn đề "lớn và nghiêm trọng" về cán cân thanh toán. Điều khoản này không yêu cầu điều tra hoặc áp đặt các giới hạn thủ tục khác. Việc gia hạn sau đó buộc phải có sự phê duyệt của Quốc hội.
Ông Trump cũng tuyên bố sẽ áp đặt một vài mức thuế mới theo Điều 301 của Đạo luật này đối với các hành vi thương mại không công bằng. Dù mức thuế 10% chỉ có thời hạn 5 tháng, ông khẳng định thời gian này đủ để hoàn thành các cuộc điều tra bổ sung theo Điều 301. Khi được hỏi liệu mức thuế cuối cùng có cao hơn sau nhiều cuộc điều tra hay không, ông nói: "Có thể cao hơn. Điều đó phụ thuộc vào những gì chúng ta muốn".
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer cho biết chi tiết về các cuộc điều tra mới theo Điều 301 sẽ được tiết lộ trong những ngày tới, khẳng định chúng "có tính pháp lý cực kỳ vững chắc". Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã dựa vào Điều 301 để áp thuế quan lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, cho biết mức thuế 10% mới và thuế có thể tăng cường theo Điều 301 (hành vi vi phạm cạnh tranh không lành mạnh) và Điều 232 (an ninh quốc gia) sẽ giúp tổng doanh thu thuế quan của Mỹ năm nay gần như không thay đổi. "Chúng ta sẽ đưa mức thuế quan với các quốc gia trở lại như cũ, chỉ là theo cách ít trực tiếp và bớt phức tạp hơn", ông nói với Fox News.
Nhà Trắng khẳng định thuế quan sẽ tiếp tục là công cụ then chốt trong "hộp công cụ" của Tổng thống Trump nhằm bảo vệ doanh nghiệp và người lao động Mỹ, đưa sản xuất trở lại trong nước, giảm chi phí và tăng lương.
Phiên An (theo Nhà Trắng, Reuters)