Lý do thể thao chưa thể là ngành kinh tế hàng chục tỷ USD

Kinh tế thể thao của Việt Nam được dự báo có thể tăng từ mức vài tỷ USD hiện tại lên 30 tỷ USD vào 2040, nhưng trước tiên, cần gỡ nhiều nút thắt.

Theo báo cáo được công bố tại Diễn đàn Kinh tế thể thao 2026 cuối tuần trước, thể thao tại Việt Nam đang dần chuyển từ một hoạt động phong trào hoặc thành tích cao thành một ngành kinh tế. Quy mô của kinh tế thể thao Việt Nam giai đoạn 2024-2025 ước tính khoảng 3-5 tỷ USD.

Trong khi đó, trên thế giới, Statista và một số đơn vị ước tính quy mô thị trường thể thao (gồm bản quyền truyền thông, tài trợ và doanh thu ngày thi đấu) hiện có giá trị đến 400-500 tỷ USD.

Nhóm nghiên cứu cho biết Việt Nam đang ở giai đoạn đầu tiên phát triển nền kinh tế thể thao khi các nhu cầu thị trường đã hình thành, nhưng chuỗi cung ứng chưa hoàn chỉnh. Với tốc độ tăng trưởng 8-15% mỗi năm, kinh tế thể thao ở Việt Nam còn nhiều dư địa để phát triển và dự báo có thể đạt quy mô 8-10 tỷ USD vào 2030, 20-30 tỷ USD vào 2040.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa những con số này, kinh tế thể thao tại Việt Nam cần giải quyết khá nhiều nút thắt.

Thứ nhất, Việt Nam vẫn hạn chế về cơ sở hạ tầng, khiến nhiều đơn vị gặp khó khăn trong tổ chức các giải đấu có quy mô lớn với giá trị thương mại cao. Nhìn chung, phần lớn sân vận động, nhà thi đấu... đã xây dựng từ lâu, thiếu trang thiết bị hiện đại, xuống cấp và vẫn thuộc sự quản lý của các địa phương.

"Trong nhiều năm, thể thao Việt Nam tồn tại một nghịch lý quen thuộc - sự quan tâm của công chúng rất lớn, nhưng hạ tầng thi đấu lại không tương xứng. Các giải đấu quốc tế (nếu có) thường phải liệu cơm gắp mắm về quy mô tổ chức", nhóm nghiên cứu viết trong Báo cáo Kinh tế thể thao Việt Nam 2026.

Thực tế, sân vận động Mỹ Đình hay Thống Nhất chủ yếu vẫn phục vụ thi đấu, chưa khai thác hết giá trị kinh tế, trong khi các nước phát triển sử dụng sân vận động quanh năm cho nhiều sự kiện khác nhau nhằm tăng số ngày khai thác, đa dạng nguồn thu ngoài thể thao. Các nhà thi đấu với ưu điểm chi phí vận hành thấp hơn sân vận động, dễ lấp kín cũng vẫn chưa có hệ thống giải đấu đủ mạnh để khai thác tối đa.

Môn thể thao mới cũng khó du nhập khi thiếu địa điểm tổ chức. Hiệp hội thể thao ôtô cho biết thời gian qua, một số đối tác Nhật Bản rất muốn đưa giải đua xe chuyên nghiệp về Việt Nam nhưng gặp trở ngại do thiếu đường đua đạt chuẩn.

Tình trạng này sắp tới có thể được cải thiện nhờ việc một số tập đoàn lớn bắt đầu tham gia như Vingroup với sân vận động PVF (60.000 chỗ tại Hưng Yên), Trống Đồng (135.000 chỗ tại Hà Nội) hay Sun Group với dự án Khu liên hợp thể dục thể thao Quốc gia Rạch Chiếc (TP HCM).

Chủ tịch Công ty cổ phần Động Lực Lê Văn Thành cũng kiến nghị nên đẩy mạnh việc xã hội hóa hạ tầng thể thao. Ông Thành nhận định nếu Nhà nước đầu tư một sân vận động lớn trong 20-30 năm sẽ rất lãng phí. Tuy nhiên, doanh nhân này cho rằng các công ty tư nhân khi được giao đất và xây dựng một sân thi đấu "sẽ khai thác hiệu quả hơn".

Quy trình, thủ tục để tổ chức sự kiện ở Việt Nam cũng được đánh giá khó hơn so với một số quốc gia trong khu vực. Ông Lim Son, Chủ tịch đơn vị chuyên tổ chức sự kiện boxing quốc tế VSP cho biết ở Hàn Quốc, họ không phải xin quá nhiều giấy phép mà chủ yếu làm việc cùng các liên đoàn, hiệp hội và tập trung vào yếu tố thương mại. Tuy nhiên, ở Việt Nam, ông nói phải đối mặt với rủi ro khoảng 80% đến từ quy trình, sự chậm trễ và thời gian chờ phê duyệt.

Tương tự, Chủ tịch HĐQT kiêm CEO New Sports Tô Duy cũng cho rằng chưa có sự thống nhất giữa các địa phương trong việc cấp phép tổ chức. "Cùng là xin phép một sự kiện, nhưng mỗi thành phố lại có cách xử lý khác nhau", lãnh đạo công ty chuyên tổ chức các giải đấu bóng rổ, pickleball này cho hay.

Chính sách phát triển, ưu đãi nhằm khuyến khích việc đầu tư thể thao hay tổ chức các sự kiện tầm cỡ thế giới hiện cũng thiếu. Theo thống kê của Liên đoàn Điền kinh Việt Nam, mỗi năm trong nước có hơn 100 giải chạy thường niên được tổ chức. Tuy nhiên, chỉ một giải trong số này có hơn 20.000 người tham dự theo số liệu BTC công bố và phần lớn chưa có thống kê về đóng góp giá trị kinh tế, du lịch cụ thể với mỗi địa phương.

Trong khi đó, tại Thái Lan, một giải marathon thường được tổ chức vào dịp cuối năm ở Bangkok thu hút gần 48.000 runners từ 86 quốc gia, vùng lãnh thổ trong 2025, mang lại hiệu quả kinh tế rất lớn.

Với nhiều sự hỗ trợ từ chính quyền, Bangkok Marathon không bán vé tham dự cao, thậm chí thấp hơn so với nhiều giải tại Việt Nam. Tuy nhiên, Tổng cục trưởng Du lịch Thái Lan (TAT) Thapanee Kiatphaibool ước tính sự kiện thể thao này đóng góp trực tiếp và gián tiếp cho kinh tế Thái Lan 48 triệu USD, trong đó riêng về du lịch khoảng 40 triệu USD.

Theo tờ The Nation, Chính phủ Thái Lan cam kết hỗ trợ liên tục trong 3 năm (2025–2027) nhằm bảo đảm giúp giải đấu ở Bangkok lọt vào nhóm một trong những giải marathon lớn nhất hành tinh World Marathon Majors (WMM).

Hiện tại, WMM có 7 giải major các thành phố Boston, Berlin, Chicago, London, New York, Tokyo, Sydney. Nhìn chung tại Thái Lan, Nhà nước coi đầu tư sự kiện thể thao như một khoản đầu tư, định vị như sản phẩm quốc gia để góp phần kích cầu, thu hút du khách quốc tế.

Theo bà Trần Thùy Chi, Chủ tịch Vietcontent Group, tại Việt Nam, nhà nước cần chuyển sang vai trò "kiến trúc sư hệ sinh thái", mở quyền khai thác cơ sở công, hợp pháp hóa quyền kinh doanh thể thao và tạo ưu đãi tài chính cho khu vực tư nhân.

Chủ tịch Động Lực đề xuất cần sớm đưa ra luật về kinh tế thể thao để phát triển ngành này. Theo ông Thành, một quỹ đầu tư về thể thao nên được đưa vào hoạt động. Thông qua đó, các doanh nhân, cá nhận đóng góp vào quỹ này cũng có thể được hưởng quyền lợi về việc khấu trừ thuế.

Ông Cho Hae, Chủ tịch Quỹ xúc tiến thể thao Hàn Quốc cũng cho rằng Chính phủ Việt Nam cần hỗ trợ, kích thích khu vực tư nhân đầu tư vào kinh tế thể thao. Theo chuyên gia này, trước năm 1988, thể thao Hàn Quốc chỉ hướng tới thành tích, huy chương. Nhưng sau đó, quốc gia này đã nhận ra đây là công cụ phát triển kinh tế và ban hành Đạo luật Khuyến khích Công nghiệp Thể thao vào năm 2007, trong đó có các ưu đãi về thuế.

Anh Tú - Trọng Hiếu