Hộ kinh doanh trút gánh nặng hồi tố thuế và hàng tồn kho

Có thể theo Nghị định 68/2026 (ND 68) của Chính phủ quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh (HKD), cá nhân kinh doanh ban hành ngày 5.3: Đối với HKD, cá nhân kinh doanh trong năm 2025 có mức doanh thu từ 3 tỷ đồng trở lên hoặc năm 2026 lựa chọn nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) theo phương pháp thu nhập thực hiện xác định, ghi nhận giá trị hàng tồn kho, máy móc, thiết bị đang phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh tại thời điểm ngày 31.12.2025 để làm căn cứ xác định chi phí đột biến khi tính thuế TNCN cho kỳ tính thuế năm 2026.

HKD lập bảng kê hàng tồn kho, máy móc, thiết bị theo mẫu do Bộ Tài chính quy định, lưu giữ tại HKD và gửi một bản cho cơ quan thuế quản lý trực tiếp bằng phương thức điện tử cùng hồ sơ khai thuế quý 1/2026 hoặc chậm nhất là ngày 20.4 đối với hồ sơ khai thuế theo tháng. Cơ quan thuế tiếp nhận thông tin đó phục vụ công tác quản lý thuế. HKD chịu trách nhiệm trực tiếp pháp luật về tính trung thực, chính xác và đầy đủ của thông tin tại bảng kê. Trường hợp phát hiện vi phạm pháp luật thì xử lý theo quy định của pháp luật có liên quan.

ẢNH: NHẬT THINH

Quy định còn đề cập đến hàng tồn kho nếu trên đề đã góp vấn đề lớn nhất của hàng triệu hộ kinh doanh nhiều tháng qua. Bà Nguyễn Thị Hoa, một hộ kinh doanh tại P.Phú Thọ Hòa (TP.HCM), chuyên kinh doanh hàng may mặc, chia sẻ hạn thắc mắc lớn nhất là kê khai hàng tồn kho như nào vì có nhiều sản phẩm mua vào đây không hóa đơn chứng từ. Thêm chí có nhiều nơi bán công đã nghỉ kinh doanh. Nay có hướng dẫn cụ thể thì bà thấy dễ và còn thực hiện kê khai đúng đắn.

Không sử dụng doanh thu năm 2026 để truy thu các năm trước đây

Ngoài việc hướng dẫn ghi nhận hàng tồn kho, ND 68 còn nêu rõ đối với HKD, cá nhân kinh doanh nộp thuế theo phương pháp khấu trừ năm 2025 trước, khi chuyển sang thực hiện kê khai thuế từ 1.1.2026, cơ quan thuế không sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để xác định nghĩa vụ thuế các năm trước, không xử phạt vi phạm hành chính đối với các nghĩa vụ thuế đã thực hiện theo phương pháp khấu trừ, tránh trường hợp cá nhân kinh doanh có hành vi che giấu doanh thu đúng dẫn thiếu số thuế phải nộp.

Điều này cũng kiên trì các hộ kinh doanh, cá nhân “thắp pháo” khi thực hiện kê khai doanh thu từ năm 2026 nếu cao hơn nhiều so với mức khai theo thuế khấu trừ trước sẽ không bị truy thu. Về mặt pháp lý, cơ quan thuế có quyền truy thu nếu phát hiện chênh lệch giữa thực tế và mức khấu trừ đã nộp quá cao. Vì vậy, hộ kinh doanh còn có thể bị xử phạt hành chính…

ẢNH: NHẬT THINH

Chuyên gia về thuế, luật sư Trần Xoa, Giám đốc Công ty Luật Minh Đạo Quảng, nhận xét: tại rất nhiều hội thảo trực tiếp này liên quan đến chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, liên tục có những câu hỏi lặp đi lặp lại về việc phải ghi nhận hàng tồn kho như nào. Lý do là các hộ kinh doanh khi nộp thuế khấu trừ thì rất nhiều hàng hóa mua vào đây không hóa đơn chứng từ. Bên cạnh đó, các hộ kinh doanh còn lo lắng, bên khấu trừ về việc có thể bị sử dụng doanh thu kê khai năm 2026 để truy thu tiên thuế của các năm trước đây, hay nói cách khác là nỗi lo sợ “hồi tố” (nhiều trường hợp trực tiếp nộp thuế khấu trừ thì tính doanh thu thấp hơn kê khai thực tế từ năm 2026 - PV).

Tại nhiều cuộc họp, đại diện cơ quan thuế cũng đã giải thích, hướng dẫn hộ dân về ghi nhận hàng tồn kho. Đặc biệt lãnh đạo Cục Thuế đã nhấn mạnh cơ quan thuế không sử dụng doanh thu kê khai năm 2026 để xác định lại thuế các năm trước đây. Tuy nhiên, điều đó vẫn vấn đề là các biểu mẫu, không mang tính pháp lý cao. Vì vậy, các hộ kinh doanh, cá nhân không yên tâm. Giữa ND 68 nêu rõ cách xử lý hàng tồn kho cũng như không có cơ quan thuế sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để xác định nghĩa vụ thuế các năm trước đây.