Đơn hàng dệt may nhỏ giọt

Ngành dệt may bước vào đầu năm nay với đà phục hồi chậm, khi đơn hàng quay lại nhỏ giọt, quy mô thu hẹp, đòi hỏi doanh nghiệp phải đa dạng hóa thị trường.

Đây là chia sẻ của các doanh nghiệp tại triển lãm SaigonTex - SaigonFabric 2026, ngày 8/4. Theo các doanh nghiệp, sức mua vẫn yếu khi kinh tế toàn cầu phục hồi chậm, lãi suất cao và xung đột Trung Đông tiếp tục gây áp lực.

Ông Cao Hữu Hiếu, Tổng giám đốc Vinatex, cho biết ngay từ quý I, rủi ro địa chính trị và thương mại đã tác động trực tiếp đến chi phí và sản xuất. Logistics tăng mạnh, thời gian giao hàng kéo dài trong khi nhu cầu chưa phục hồi vững, buộc doanh nghiệp phải tái cấu trúc và tối ưu chi phí để duy trì hiệu quả.

Từ góc nhìn tổng thể, ông Hoàng Mạnh Cầm, Chánh văn phòng HĐQT Vinatex, nhận định ngành đang bước vào giai đoạn "áp lực nhiều hơn thuận lợi", khi không chỉ giữ đơn hàng mà còn phải thích ứng với cách vận hành mới của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Áp lực càng rõ khi chi phí nguyên liệu và vận tải đồng loạt tăng, trong khi khả năng chuyển giá sang khách hàng rất hạn chế, khiến biên lợi nhuận tiếp tục bị thu hẹp.

Dù vậy, thị trường vẫn có những điểm tựa nhất định. Theo ông Cầm, Mỹ tiếp tục là thị trường chủ lực khi Việt Nam duy trì vị trí nhà cung cấp lớn, phản ánh xu hướng dịch chuyển đơn hàng theo chiến lược "Trung Quốc + 1". Tuy nhiên, cơ hội này đi kèm yêu cầu cao hơn về minh bạch chuỗi cung ứng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn lao động.

Ngược lại, tại châu Âu, sức ép giá vẫn là rào cản lớn khi nhu cầu suy yếu, buộc doanh nghiệp Việt phải cạnh tranh trực tiếp với Bangladesh và Trung Quốc trong bối cảnh biên lợi nhuận mỏng. Trong khi đó, khu vực Đông Bắc Á duy trì ổn định hơn, giúp doanh nghiệp cân bằng đơn hàng.

Xét trên bản đồ cạnh tranh toàn cầu, dệt may Việt Nam đứng ở "vùng giữa" của chuỗi giá trị: không còn lợi thế chi phí như nhóm giá rẻ, nhưng cũng chưa làm chủ các khâu có giá trị gia tăng cao. Lợi thế lớn nhất vẫn là độ tin cậy và khả năng đáp ứng đơn hàng phức tạp, song dư địa cạnh tranh đang thu hẹp khi chi phí lao động tăng và phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu còn lớn. Tỷ lệ nội địa hóa của ngành hiện mới đạt khoảng 45-50%.

Rủi ro chính sách cũng gia tăng. Theo ông Cầm, đến nay chưa có tiền lệ áp thuế trung chuyển, nhưng các cuộc điều tra gần đây cho thấy tiêu chí xác định xuất xứ sẽ ngày càng chặt chẽ hơn. Điều này buộc doanh nghiệp phải nâng mức độ tự chủ và minh bạch nếu không muốn bị bất lợi trong cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, nâng hạng không còn là lựa chọn. Doanh nghiệp cần phát triển khâu dệt - nhuộm, tăng nội địa hóa và chuyển dần sang các mô hình có giá trị gia tăng cao hơn thông qua đầu tư công nghệ, R&D và thiết kế.

Ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Vitas, cũng cho rằng để giữ vững vị trí trong top 3 xuất khẩu toàn cầu và hướng tới mục tiêu khoảng 49 tỷ USD năm nay, ngành cần đồng thời đa dạng hóa thị trường, phát triển nguyên phụ liệu trong nước, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI và thúc đẩy sản xuất xanh.

Đơn hàng có thể phục hồi chậm, nhưng áp lực thay đổi đến nhanh hơn. Trong thế thị trường "nhỏ giọt", các doanh nghiệp và hiệp hội cho rằng, nâng hạng trở thành điều kiện để dệt may Việt Nam giữ vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Thi Hà