Cách để tránh chốt lời 'hụt' khi đầu tư chứng khoán?

Tôi đầu tư chứng khoán cũng được vài năm nhưng bản thân tự nhận thấy một "tật" rất lớn, đó chính là hay chốt lời "hụt". Ví dụ trường hợp gần nhất là với cổ phiếu NVL. Tôi mua từ hồi 10.000 đồng, đến cuối tháng 4, NVL lên hơn 20.000 đồng, tính bán nhưng sợ nó tăng tiếp, sau này sẽ tiếc, nên giữ lại và chờ đợi thêm. Kết quả là mã này giảm về 16.000 đồng mấy ngày gần đây, tôi mới vội vàng bán ra, hụt mất 40 triệu tiền lãi.

Có cách nào để tôi hạn chế việc này không?

Cẩm Tú

Chuyên gia tư vấn:

Đây là tâm lý rất phổ biến của nhiều nhà đầu tư, đặc biệt trong những giai đoạn thị trường chứng khoán biến động mạnh hoặc cổ phiếu tăng nóng. Tôi sẽ chia sẻ một số góc nhìn chung về tâm lý học hành vi của con người và cách giảm áp lực trong đầu tư để bạn có thể hiểu rõ hơn.

Trước hết, trong behavioral finance (tài chính hành vi) có một khái niệm gọi là "hiệu ứng mỏ neo" (anchoring heuristic). Hiểu đơn giản, não bộ thường bám vào một mức giá nào đó rồi xem đó là mốc chuẩn để đưa ra quyết định.

Trong trường hợp của bạn, có thể tồn tại cùng lúc hai "mỏ neo" tâm lý. Mỏ neo đầu tiên là giá mua 10.000 đồng. Vì mua ở vùng giá thấp nên khi cổ phiếu điều chỉnh từ 20.000 về 16.000 đồng, nhà đầu tư vẫn có xu hướng nghĩ rằng "mình còn lời nhiều", từ đó trì hoãn quyết định bán ra.

Tuy nhiên, mỏ neo mạnh hơn lại là vùng giá hơn 20.000 đồng mà NVL từng đạt được. Từ thời điểm cổ phiếu lên mức này, não bộ bắt đầu mặc định đây mới là "giá trị hợp lý" của khoản đầu tư. Vì vậy, khi cổ phiếu giảm dần, cảm giác không còn là "vẫn đang có lãi", mà chuyển thành "mình đang mất đi khoản lợi nhuận từng có". Đây là lý do nhiều nhà đầu tư cảm thấy rất tiếc nuối dù thực tế vẫn đang sinh lời khá lớn so với giá vốn ban đầu.

Ngoài hiệu ứng mỏ neo, yếu tố FOMO (sợ bỏ lỡ cơ hội) cũng ảnh hưởng lớn. Khi cổ phiếu tăng mạnh, nhà đầu tư thường lo rằng nếu bán quá sớm, cổ phiếu có thể tiếp tục tăng và mình sẽ "bỏ lỡ" phần lợi nhuận phía sau. Điều này khiến nhiều người không bán trong lúc hưng phấn, nhưng lại bán khi cảm xúc bắt đầu áp lực và khó chịu hơn. Nói cách khác, quyết định bán lúc đó không còn hoàn toàn dựa trên chiến lược đầu tư, mà là để giải tỏa áp lực tâm lý.

Một điều quan trọng là ngay cả các chuyên gia đầu tư hay quỹ chuyên nghiệp cũng không thể liên tục dự đoán chính xác "đỉnh" và "đáy" của thị trường. Việc mua chưa đúng "đáy" hoặc bán chưa đúng "đỉnh" thực tế là điều rất bình thường trong đầu tư. Vì vậy, thay vì cố tìm "điểm bán hoàn hảo", nhà đầu tư nên tập trung vào việc xây dựng một hệ thống đầu tư phù hợp với khẩu vị rủi ro và mục tiêu tài chính của mình.

Để hạn chế cảm giác tiếc nuối hoặc bị cảm xúc chi phối quá mạnh, nhà đầu tư có thể chia nhỏ các lần chốt lời thay vì bán toàn bộ trong một lần; xác định trước nguyên tắc bán khi mua cổ phiếu; hạn chế lấy mức giá cao từng đạt được làm cơ sở cho quyết định hiện tại. Bên cạnh đó, bạn có thể tự đặt câu hỏi: Nếu hôm nay chưa sở hữu cổ phiếu này, bản thân có còn muốn mua ở vùng giá hiện tại hay không?

Cuối cùng, nhà đầu tư cũng nên lưu ý rằng thị trường chứng khoán luôn vận động theo chu kỳ kinh tế. Ở các giai đoạn thanh khoản dồi dào và tâm lý hưng phấn, nhiều cổ phiếu có thể tăng rất mạnh trong thời gian ngắn. Ngược lại, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng chậm lại hoặc dòng tiền suy yếu, áp lực điều chỉnh thường xuất hiện.

Do đó, thay vì chỉ tập trung vào biến động giá của một mã cổ phiếu riêng lẻ, nhà đầu tư nên quan sát thêm xu hướng lãi suất, tăng trưởng kinh tế, dòng tiền trên thị trường và vị trí hiện tại của chu kỳ kinh tế.

Một số người lựa chọn đầu tư dài hạn hơn thông qua hình thức tích sản cổ phiếu, quỹ mở cổ phiếu hoặc quỹ ETF để giảm áp lực phải liên tục "mua đúng đáy - bán đúng đỉnh" nhưng vẫn đảm bảo lợi nhuận tốt về dài hạn. Khi nhìn theo chu kỳ dài hạn và đa dạng hóa danh mục, tâm lý đầu tư thường ổn định hơn và ít bị cảm xúc ngắn hạn chi phối quá mạnh.

Trên thị trường chứng khoán, điều khó nhất thường không phải tìm được cổ phiếu tăng giá, mà là giữ được sự tỉnh táo khi cảm xúc bắt đầu bị kéo theo biến động lợi nhuận.

Lại Thị Thanh Nga
Chuyên viên hoạch định tài chính
Công ty Tư vấn đầu tư và Quản lý tài sản FIDT

Góc nhìn VNSignal

Bài viết này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý tâm lý và chiến lược chốt lời trong đầu tư chứng khoán, góp phần giảm thiểu rủi ro hụt lỗ. Đối với VN-Index và các cổ phiếu cụ thể như NVL, việc áp dụng các nguyên tắc này giúp nhà đầu tư giữ vững lợi nhuận mà không bị ảnh hưởng bởi biến động thị trường ngắn hạn. Đặc biệt, việc đa dạng hóa danh mục đầu tư và chú ý đến chu kỳ kinh tế là những phương pháp hiệu quả để nâng cao khả năng sinh lời lâu dài.