Chỉ còn gần 3 tháng nữa, Hà Nội sẽ chính thức kích hoạt vùng phát thải thấp, hạn chế xe xăng theo vùng. Trong khi người dân thủ đô đang theo sát từng thông tin tiến độ thì người dân TP.HCM cũng đang ngóng kế hoạch chi tiết về "siết" xe xăng.
Lũi kế hoạch tới 2027?
UBND TP.HCM vừa chính thức phê duyệt kế hoạch kiểm soát ô nhiễm không khí giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2045 với những hành động quyết liệt nhóm sạch hóa bầu khí. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2026 - 2030, TP.HCM đặt mục tiêu giảm nhẹ độ PM2.5 hàng năm, duy trì tỷ lệ ngày có chất lượng không khí đạt mức trung bình lên từ 75 - 80%. Đồng thời, 95% người dân được tiếp tục thông tin về môi trường thông qua nền tảng số. Đến năm 2030, phần đa đặt cắt mức 100% xe buýt và phương tiện công cộng sử dụng năng lượng nâng cấp. Chính quyền TP cùng Sở Xây dựng chuẩn bị các chính sách hỗ trợ khuyến khích việc di chuyển bằng xe công nghệ (chở khách và giao hàng) chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường.
Đáng chú ý, để thực hiện mục tiêu trung tâm là kiểm soát 100% khí thải xe máy, ô tô và thiết lập các vùng phát thải thấp, UBND TP giao Sở Xây dựng chuẩn bị các "vùng phát thải thấp" (LEZ). Đây là bước đi chiến lược nhằm hạn chế các phương tiện không đạt chuẩn khí thải tại các khu vực trọng điểm. Song song, TP sẽ quy hoạch lại lộ trình xe tải ở trung tâm và điều tiết giao thông linh hoạt cấp phương tiện để giảm nhẹ độ khí thải các bãi.
Thực chất, việc thiết lập LEZ đã được TP.HCM xây dựng kế hoạch từ 2023, trước TP.Hà Nội. Thời điểm đó, TP.HCM chọn H.Cần Giờ (trước sắp nhập) là khu vực đặt đầu tiên cho hình ảnh loại xe xăng, pháo xe điện. Sau khi TP.HCM chính thức sắp nhập, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Đức đã đề nghị Tập đoàn VinGroup hỗ trợ nghiên cứu phương án tổng thể về giao thông xanh cho khu vực Cần Giờ và Cần Đào cùng gợi ý có thể triển khai mô hình giao thông xanh, pháo sóng 100% xe điện tại 2 địa phương này.
Hà Nội sẽ khởi động án hạn chế xe sử dụng đúng trong vùng 1.7
ẢNH: T.N
Sau đó, Sở Xây dựng tiếp tục nghiên cứu dự án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, đưa ra điểm thiết lập LEZ tại khu vực trung tâm vào năm 2026. Giai đoạn 2027 - 2032, đưa ra rõ phạm vi áp dụng cùng các loại xe bị hạn chế. Từ năm 2032 trở đi, TP.HCM sẽ nâng tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô, xe gắn máy lưu thông vào vùng phát thải thấp; đồng thời triển khai rõ LEZ.
Tuy nhiên, cuối năm 2025, dự án về xây dựng dự án đưa ra điểm thiết lập và triển khai vòng hạn chế xe xăng dầu vào trung tâm vào năm 2027, thay vì áp dụng ngay trong 2026.
Theo dự thảo dự án, từ 1.1.2027, TP.HCM sẽ thiết lập và triển khai LEZ tại một số khu vực trung tâm. Vùng LEZ được giới hạn bởi 15 cây cầu và 20 tuyến đường chính, nhóm kiểm soát phương tiện có mức phạt cao. Cùng thời điểm này, TP sẽ thu phí ô tô không đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 khi lưu thông vào vùng LEZ. Từ 1.9.2027, xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hóa thạch sẽ bị cấm lưu thông vào vùng LEZ trong 2 khung giờ cao điểm 6 - 9 giờ và 16 - 19 giờ.
Từ 1.1.2028, TP sẽ siết chặt khí thải bằng các biện pháp như: cấm xe gắn máy sử dụng nhiên liệu hiệu quả vào vùng LEZ; cấm ô tô dưới tiêu chuẩn khí thải mức 4 lưu thông vào vùng này trong giờ cao điểm. Song song, áp dụng lộ trình nâng tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô.
Giai đoạn sau, TP sẽ mở rộng LEZ từ năm 2030, rồi từ năm 2031, phương án cấm hoàn toàn xe phát thải cao sẽ tiếp tục nghiên cứu triển khai.
Ngoài khu vực trung tâm, dự án còn đưa ra triển khai sớm các giải pháp chuyển đổi giao thông xanh tại Cần Đào và Cần Giờ. Mục tiêu cuối năm nay là hoàn thành việc chuyển đổi phương tiện chạy xăng, dầu sang xe điện và nâng cấp xanh tại Cần Đào. Với Cần Giờ, từ 1.7.2026, hạn chế ô tô dưới tiêu chuẩn khí thải mức 4 lưu thông trên tuyến đường Rộng Sác từ phường Bình Khánh đến Cần Thành. Từ 1.1.2029, 100% phương tiện đường bộ lưu thông tại các xã Bình Khánh, An Thạnh, Cần Giờ và Thành An phải sử dụng năng lượng sạch, nâng cấp xanh, thân thiện với môi trường.
Sở Xây dựng cho biết đã hoàn tất lấy ý kiến các sở, ngành, đơn vị HĐND thông qua vào quý 2 năm nay. TP sẽ lấy ý kiến rõ ràng rộng rãi người dân trực tiếp khi chính thức triển khai các chính sách hỗ trợ và hạn chế này.
Yếu tố then chốt là hệ thống giao thông công cộng vững mạnh
Bà Zifei Yang, Giám đốc các trung tâm môi trường của Hiệp hội Quốc tế về giao thông sạch (ICCT) phân tích: Hà Nội và TP.HCM đã có bước đi quan trọng ban đầu khi xác định khung thời gian và phạm vi áp dụng LEZ dựa theo Nghị định 20 do Chính phủ hành tánh 7.2025. Một lý lẽ minh bạch, triển khai theo thông giai đoạn sẽ tạo điều kiện cho người dân và doanh nghiệp có thời gian nắm bắt, chuẩn bị các quy định sắp tới, đồng thời xây dựng kế hoạch thay thế phương tiện và tổng bước chuyển đổi sang các phương tiện thân thiện với môi trường.