Theo quy định, các dự án bất động sản phải dành 20% quỹ đất để phát triển nhà ở xã hội. Chủ trương này nhằm bảo đảm người thu nhập thấp có cơ hội tiếp cận nhà ở nhưng thực tế cũng gây nhiều bất cập và tranh luận.
Thông tin Sở Xây dựng TP.HCM đang nghiên cứu, tham mưu TP ban hành chế tài buộc doanh nghiệp tuân thủ nghĩa vụ xây dựng nhà ở xã hội (NÓSXH) trong quỹ đất 20% tại các dự án nhà ở thương mại khi tuyến văn này lại nổ lại.
Tạo nguồn cung dồi dào nhưng nhiều bất cập
TS Trần Viết Anh, Phó hiệu trưởng trường Đại học Hùng Vương TP.HCM, phân tích chính sách này có nhiều điểm tích cực. Đầu tiên là tạo nguồn cung đất dồi dào cho NÓSXH thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào ngân sách nhà nước. Khi NÓSXH được tích hợp ngay trong các dự án thương mại, người thu nhập thấp có cơ hội tiếp cận nhà ở, dịch vụ tốt hơn. Thứ hai là giúp giảm xu hướng phân hóa giá giàu - nghèo theo không gian, tránh việc NÓSXH bị đẩy ra các khu vực xa trung tâm, thiếu hạ tầng, thấp hơn khu thương mại, vô hình trung làm giảm giá trị sống và đời sống mức tiêu hao của người dân.
Chính sách phát triển nhà ở xã hội đã có nhiều điểm tốt nhưng cũng còn một sự bất cập khi triển khai thực tế
Ảnh: Đình Sơn
TS Đỗ Thị Loan, nguyên Phó chủ tịch hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), nói rằng việc buộc xây dựng NÓSXH xen cài trong các dự án nhà ở thương mại quy mô lớn, cao cấp gây nhiều khó khăn. Đầu tiên là xung đột về chi phí quản lý vận hành. Với tiêu chuẩn cao cấp, phí quản lý vận hành dự án nhà ở thương mại vượt quá khả năng chi trả của người dân NÓSXH. Việc duy trì hai chế độ quản lý vận hành trong cùng một phần khu sở gây ra sự phân biệt về chất lượng dịch vụ dân sinh và không đảm bảo mục tiêu bình đẳng xã hội.
Lời biết tất là sự tạo ra áp lực sinh hoạt với người thu nhập thấp khi họ sống chung trong các dự án nhà ở thương mại cao cấp với quy hoạch chi tiết 1/500 và thực tế đã được xây dựng, bán hàng và nhiều chủ sở hữu có thu nhập cao và rất cao để sinh sống sau khi nhận bàn giao nhà từ chủ đầu tư. Liệu những người có thu nhập thấp sống ở đây được bao lâu?
Cho chọn phương án linh hoạt
Dựa trên các vấn đề phát sinh từ quy định nói trên, TS Trần Viết Anh đề nghị cho phép chủ đầu tư được lựa chọn hình thức thực hiện nghĩa vụ NÓSXH linh hoạt như được trừ đi quỹ đất trong dự án, hoàn thiện bằng quỹ đất khác phù hợp hơn hoặc nộp tiền tương đương để Nhà nước chủ động phát triển NÓSXH tập trung. "Cách chính sách NÓSXH cần đi theo hướng thực chất, linh hoạt và lấy khả năng chi trả của người dân làm trung tâm, thay vì chỉ dùng các chỉ tiêu mang tính cơ học. Việc thay đổi phương thức thực hiện nghĩa vụ NÓSXH từ ép buộc tài chính sang linh hoạt là bước đi cần thiết để phát triển TP.HCM văn minh, hiện đại, nghĩa tình, hài hòa, công bằng và nhân văn.