Ghi nhận trên được Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) nêu trong báo cáo gửi Thủ tướng về tác động của xung đột quân sự Trung Đông lên hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Theo Ban IV, kết quả khảo sát 228 doanh nghiệp từ 16-22/3 cho thấy tác động của xung đột đã chuyển hóa thành áp lực thực tế trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, không còn dừng ở mức rủi ro tiềm ẩn.
Gần 88% doanh nghiệp khảo sát cho biết chi phí đầu vào tăng. Trong đó, phần lớn ghi nhận mức tăng 5-10%, hơn 18% cho biết chi phí tăng trên 20%, do giá năng lượng, nguyên vật liệu, logistics và chi phí tài chính.
Cụm cảng Cái Mép - Thị Vải nhìn từ phía hạ lưu, tháng 8/2025. Ảnh: Trường Hà
Nhóm doanh nghiệp logistics - vận tải, thương mại - xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp và xây dựng chịu áp lực lớn hơn cả. Theo Ban IV, nếu không có giải pháp ứng phó phù hợp, áp lực chi phí có thể tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, tình trạng gián đoạn vận tải quốc tế, logistics và suy giảm đơn hàng đầu ra làm tăng tính dễ tổn thương của doanh nghiệp. 52% doanh nghiệp thừa nhận chịu giá cước vận tải tăng, thời gian vận chuyển kéo dài và phát sinh thêm chi phí giao nhận. 53,5% doanh nghiệp bị giảm đơn hàng tại các thị trường xuất khẩu, chủ yếu tại châu Á và Trung Đông.
Nhìn chung, gần 63% doanh nghiệp đánh giá xung đột đang ảnh hưởng ở mức lớn hoặc rất lớn đến hoạt động kinh doanh. Mức độ ảnh hưởng được ghi nhận cao hơn ở các ngành vận tải, xuất nhập khẩu, sản xuất công nghiệp, nông nghiệp và chuỗi cung ứng quốc tế.
Trong khi đó, áp lực tài chính ngày càng rõ, với chi phí lãi vay gia tăng, khó khăn trong tiếp cận vốn, biến động tỷ giá cùng áp lực thanh toán quốc tế. Trong bối cảnh đó, phần lớn doanh nghiệp tự đánh giá khả năng chống chịu chỉ ở mức trung bình, trong khi 23,7% thừa nhận khả năng chống chịu của họ ở mức thấp.
Theo ý kiến của nhiều chuyên gia, xung đột địa chính trị không còn là các sự kiện mang tính "ngắn hạn", mà có thể trở nên phức tạp trong bối cảnh "trật tự thế giới mới", tạo ra nhiều hệ lụy khó lường.
Từ thực tiễn trên, Ban IV đề xuất Thủ tướng sớm triển khai các giải pháp hỗ trợ tín dụng cho doanh nghiệp, như hỗ trợ lãi suất, cơ cấu thời hạn trả nợ, giãn nợ, mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng ngắn hạn và đẩy nhanh hoàn thuế. Giải pháp này đặc biệt ý nghĩa với nhóm ngành chịu tác động mạnh như sản xuất, xuất khẩu, nông nghiệp và nhóm doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Bên cạnh đó, hai khối công - tư cần tăng cường trao đổi thông tin, cảnh báo sớm về thị trường năng lượng, vận tải quốc tế, chi phí logistics, chuỗi cung ứng theo ngành hàng..., nhằm nâng cao khả năng thích ứng với tình hình thế giới nhiều biến động. Các cuộc đối thoại công - tư cần tập trung vào hướng đa dạng hóa nguồn cung, tìm kiếm tuyến vận tải thay thế, mở rộng thị trường mới, giảm phụ thuộc vào một số khu vực, tuyến cung ứng hoặc nhà cung cấp rủi ro cao.
Thực tế, Chính phủ ban hành nhiều chính sách tích cực ổn định thị trường nhiên liệu thời gian qua. Nhà điều hành sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu 9 lần trong gần một tháng, với mức chi gần 5.300 tỷ đồng. Đêm 27/3, Thủ tướng quyết định giảm thuế bảo vệ môi trường, tiêu thụ đặc biệt với xăng, dầu diesel, và nhiên liệu bay về 0, trong trường hợp cần thiết vì lợi ích quốc gia.
Đại diện doanh nghiệp đề xuất nhà điều hành tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá dầu, nhiên liệu và các yếu tố có thể gây đứt gãy nguồn cung, từ đó chủ động các giải pháp điều hành phù hợp để hạn chế biến động bất thường của giá năng lượng trong nước. Bên cạnh đó, việc giảm bớt gánh nặng thủ tục và tăng tính ổn định, nhất quán trong thực thi chính sách trong nước là rất cần thiết. Việc tháo gỡ vướng mắc trong thực thi chính sách sẽ giúp doanh nghiệp tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh và ứng phó rủi ro.
Trước đó, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) nhận định nhóm các quốc gia đang phát triển tại Đông Nam Á, gồm Việt Nam, chịu thiệt hại nặng nề nhất từ xung đột Trung Đông. Cú sốc giá dầu và đứt gãy chuỗi cung ứng đẩy chi phí sản xuất, vận chuyển tăng vọt, khiến các nước trên giảm 0,6-2,3% GDP, lạm phát tăng thêm tới 3% trong các kịch bản chiến sự.
Thủy Trương
