Áp lực rào cản thương mại và cước vận tải tăng khiến xuất khẩu tôm Việt sang Mỹ giảm mạnh trong hai tháng đầu năm.
Theo số liệu của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu tôm hai tháng đạt 690 triệu USD, tăng 20% so với cùng kỳ.
Trung Quốc (gồm Hong Kong) tiếp tục là thị trường mua chính của tôm Việt, với kim ngạch 309 triệu USD, tăng 58% so với cùng kỳ năm trước. Mức này tương đương gần một nửa kim ngạch xuất khẩu tôm trong hai tháng đầu năm.
EU duy trì mức tăng ổn định với 77 triệu USD, tăng 28%. Nhật Bản tăng nhẹ 1% và đạt 70 triệu USD.
Ngược lại, thị trường Mỹ giảm sâu. Riêng tháng 2, tôm xuất sang thị trường này chỉ đạt 16 triệu USD, giảm 61%. Lũy kế hai tháng, người Mỹ chi gần 60 triệu USD mua tôm Việt, giảm 22% so với cùng kỳ năm ngoái.
Theo VASEP, xuất khẩu tôm sang Mỹ sụt giảm mạnh chủ yếu do áp lực từ chính sách thương mại. Cụ thể, trong kỳ rà soát hành chính lần thứ 19 với tôm nước ấm đông lạnh, Bộ Thương mại Mỹ áp thuế 25,76% với các bị đơn bắt buộc và 22 doanh nghiệp được hưởng thuế suất riêng cũng chịu thuế 4,58%. Điều này khiến chi phí tăng và nhà nhập khẩu thận trọng hơn khi đặt hàng.
Công nhân đang sơ chế tôm tại nhà máy ở phía Nam. Ảnh: VASEP
Bên cạnh đó, chính sách áp thuế nhập khẩu bổ sung 10% theo Điều 122 của Luật Thương mại Mỹ trong 150 ngày, có hiệu lực từ cuối tháng 2 cũng phần nào ảnh hưởng đến tâm lý giao dịch. Mỹ đồng thời siết chặt các yêu cầu kỹ thuật như kiểm soát kháng sinh, tiêu chuẩn HACCP và truy xuất nguồn gốc, làm gia tăng rủi ro và chi phí cho doanh nghiệp.
Sang tháng 3, theo VASEP, doanh nghiệp thủy sản tiếp tục chịu thêm áp lực khi xung đột Trung Đông ảnh hưởng đến logistics, đẩy chi phí vận chuyển tăng. Tổ chức này dự báo trong tháng cuối quý I, kim ngạch xuất khẩu tôm sang Mỹ có thể tiếp tục đi xuống khi chi phí tăng vọt.
Theo bà Trần Thị Quế Phương, đại diện VASEP, nhiều tuyến vận tải quốc tế bị gián đoạn, tàu phải đi vòng, kéo dài thời gian giao hàng thêm 10-14 ngày. Một số tuyến phải trung chuyển, làm phát sinh cước phí. Giá vận chuyển quốc tế tăng khoảng 2.000-4.000 USD mỗi container, còn trong nước đắt thêm khoảng 500.000 đồng một container lạnh 40 feet.
Tại triển lãm VietShrimp và Aquaculture Vietnam 2026 ngày 18/3, bà Rose Chitanuwat, Giám đốc chuỗi dự án khu vực ASEAN (Tập đoàn Informa Markets), nhận định căng thẳng tại Trung Đông đang làm gián đoạn chuỗi cung ứng toàn cầu. Chi phí logistics và nhiên liệu tăng cao cản trở xuất khẩu thủy sản sang Mỹ, châu Âu, mà còn lan ngược về toàn chuỗi sản xuất.
Bởi khi cước vận chuyển leo thang, doanh nghiệp thận trọng hơn với đơn hàng khiến nhịp tiêu thụ chậm lại. Trong khi đó, người nuôi trồng chịu áp lực chi phí đầu vào tăng, giá bán thành phẩm giảm do nguồn cung dồi dào nếu xuất khẩu chững lại.
Đồng quan điểm, ông Tôn Thất Đề, CEO Tập đoàn Việt Úc, cho biết chi phí đầu vào tăng do đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động logistics đẩy giá thức ăn và chế phẩm nuôi tôm đi lên. Ngược lại, giá tôm thành phẩm không tăng tương ứng, thậm chí giảm, tạo áp lực kép lên doanh nghiệp.
Thi Hà