Từng mang về kim ngạch hơn một tỷ USD mỗi năm, thanh long Việt Nam đang chứng kiến sự sụt giảm mạnh về giá trị xuất khẩu, lùi về mức thấp nhất trong hơn một thập kỷ.
Theo số liệu hải quan, 11 tháng năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thanh long đạt 485,2 triệu USD, giảm 0,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là mức thấp nhất kể từ năm 2014, cho thấy mặt hàng từng giữ vị trí dẫn đầu nhóm trái cây xuất khẩu đã bước vào giai đoạn điều chỉnh sâu.
Trước đó, giai đoạn 2014-2018 được xem là thời kỳ tăng trưởng mạnh của thanh long, khi kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng và từng vượt mốc 1 tỷ USD mỗi năm, đạt đỉnh khoảng 1,3 tỷ USD vào năm 2018. Từ sau mốc này, xuất khẩu thanh long bắt đầu chững lại và suy giảm trong bối cảnh thị trường tiêu thụ và cạnh tranh quốc tế thay đổi nhanh.
Vườn thanh long vỏ vàng ở xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng (Bình Thuận cũ), tháng 11/2025. Ảnh: Việt Quốc
Trung Quốc tiếp tục là điểm đến lớn nhất của thanh long Việt Nam với kim ngạch hơn 301,7 triệu USD trong 11 tháng, chiếm khoảng 62,2% tổng giá trị xuất khẩu. Tuy nhiên, xuất khẩu sang thị trường này giảm 4,5% so với cùng kỳ, phản ánh nhu cầu nhập khẩu chững lại khi nguồn cung nội địa ngày càng dồi dào.
Ở chiều ngược lại, xuất khẩu sang một số thị trường mới ghi nhận mức tăng trưởng nhất định. Ấn Độ đạt kim ngạch gần 41,8 triệu USD, tăng 6,4%, trong khi Thái Lan tăng 71,1% so với cùng kỳ. Dù vậy, quy mô của các thị trường này vẫn còn nhỏ, chưa đủ bù đắp cho sự sụt giảm tại thị trường chủ lực.
Lý giải nguyên nhân kim ngạch xuất khẩu thanh long giảm sâu, các doanh nghiệp cho rằng nguồn cung toàn cầu đang gia tăng nhanh, khiến mức độ cạnh tranh ngày càng gay gắt. Trung Quốc đã mở rộng mạnh diện tích trồng thanh long, với sản lượng khoảng 1,6 triệu tấn mỗi năm, cao hơn Việt Nam hàng trăm nghìn tấn và gần đáp ứng nhu cầu tiêu thụ nội địa, qua đó thu hẹp đáng kể dư địa nhập khẩu.
Không chỉ Trung Quốc, Ấn Độ cũng đang từng bước gia nhập nhóm các quốc gia sản xuất thanh long. Theo Indian Council of Agricultural Research (ICAR-NIASM) và các báo cáo chuyên ngành, diện tích trồng thanh long tại Ấn Độ hiện khoảng 3.000-4.000 ha, phân bố tại nhiều bang như Karnataka, Maharashtra, Gujarat, Telangana, Andhra Pradesh và West Bengal. Sản lượng thanh long của nước này hiện vào khoảng 12.000 tấn mỗi năm, dù còn khiêm tốn nhưng đang trong xu hướng mở rộng.
Bên cạnh đó, Mexico đã canh tác được thanh long, trực tiếp cạnh tranh với Việt Nam tại thị trường Mỹ và Canada. Đại diện doanh nghiệp cho biết, những năm đầu thập niên 2010, thanh long Việt Nam từng xuất khẩu thuận lợi vào Mỹ. Tuy nhiên, từ năm 2019, khi Mexico mở rộng sản xuất với lợi thế địa lý gần thị trường Bắc Mỹ, Việt Nam gần như không còn xuất khẩu được thanh long ruột trắng sang Mỹ và Canada, ngoại trừ một lượng nhỏ thanh long ruột đỏ.
Các doanh nghiệp dự báo, trong ngắn hạn, sản lượng và kim ngạch xuất khẩu thanh long khó sớm phục hồi, trong khi giá bán cũng khó tăng mạnh nếu Trung Quốc và Ấn Độ tiếp tục mở rộng sản xuất. Thậm chí, nguy cơ thanh long từ các quốc gia này xuất ngược sang Việt Nam có thể xảy ra khi giá thành thấp hơn.
Trong bối cảnh đó, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), cho rằng nông dân và doanh nghiệp cần đánh giá lại thị trường và lợi thế cạnh tranh. Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm, ngành thanh long cần điều chỉnh thời điểm canh tác, tăng tỷ trọng sản xuất trái vụ, đặc biệt vào đầu và cuối năm - giai đoạn Trung Quốc và Ấn Độ gặp khó do yếu tố thời tiết - thay vì mở rộng diện tích ồ ạt.
Thi Hà