Xu hướng xây dựng chống chịu được bão lũ, ngập lụt

Khả năng chống chịu trở thành tiêu chí ưu tiên trong các công trình, sau khi Việt Nam chịu thiệt hại sau nhiều cơn bão, theo Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam.

Chia sẻ về xu hướng xây dựng bền vững ngày 27/3, ông Douglas Snyder, Giám đốc điều hành Hội đồng Công trình Xanh Việt Nam (VGBC), cho biết họ mới cập nhật "khả năng chống chịu" thành tiêu chí mới của hệ thống chứng nhận Lotus (phiên bản 4).

Hạng mục này từng được đưa vào hai phiên bản đầu tiên, nhưng bỏ khỏi phiên bản 3, vì bị cho là "đi trước thời đại". Tuy nhiên, những cơn bão gần đây cho thấy Việt Nam dễ bị tổn thương trước bão lũ, ngập lụt. Tính chống chịu trước thiên tai trở thành yếu tố được ưu tiên hàng đầu.

Lotus là chứng nhận công trình xanh phổ biến tại Việt Nam, bên cạnh các chứng nhận khác như Edge (của Tổ chức tài chính quốc tế IFC), Leed (Hội đồng Xây dựng Xanh Mỹ), và Green Mark (phát triển bởi Cơ quan môi trường xanh Singapore).

Về tính chống chịu, ông Snyder lấy ví dụ Aeon Mall tại Huế, công trình được chứng nhận Lotus năm ngoái. Tòa trung tâm thương mại này trở thành biểu tượng khi khuôn viên cùng bãi đỗ là điểm hiếm hoi không bị ngập sau bão lũ.

Nói về tầm quan trọng của yếu tố này trong các tiêu chí xanh, ông Snyder cho biết hai phần ba tài sản thế giới nằm trong các công trình bất động sản, vốn chịu nhiều rủi ro từ biến đổi khí hậu. Con người phải đối mặt với khoảng 20 loại rủi ro khí hậu, gồm gió bão, lũ lụt, nắng nóng cực đoan, thiếu nước..., gây tình trạng gián đoạn hoạt động, vận hành.

Nhìn rộng hơn, tình trạng gián đoạn hoạt động tại văn phòng, trường học, bệnh viện hay nhà dân trong 1-3 tuần sẽ khiến hoạt động kinh tế đình trệ. Bên cạnh đó, một số rủi ro khí hậu còn gây ảnh hưởng tới tài sản, tính mạng con người.

"Rất nhiều doanh nghiệp muốn nhà máy, resort, bệnh viện của họ tồn tại trong 25 năm tới, chứ không chỉ vận hành tốt trong 5 năm", Giám đốc điều hành VGBC nói.

Một xu hướng khác trong xây dựng là tuần hoàn vật liệu. Tức là, vật liệu cũ tại tòa nhà này có thể tái chế, sử dụng tại một tòa nhà xây mới khác, giảm tác động môi trường trong toàn bộ vòng đời. Lãnh đạo VGBC lưu ý 50% rác thải tại các bãi rác đến từ ngành xây dựng. Việc tái chế, tái sử dụng vật liệu giúp bảo vệ môi trường, giảm thiểu chôn lấp, đồng thời mang lại lợi ích tài chính khi đưa vật liệu trở lại nền kinh tế.

Để hoạt động tuần hoàn vật liệu được hiệu quả, chủ công trình cần tính toán vật liệu từ khâu thiết kế giúp chúng bền hơn, dễ tháo dỡ, linh hoạt trong mục đích sử dụng. Về cơ bản, vật liệu phải được coi như một "ngân hàng tài nguyên", có thể quay vòng giữa các công trình, thay vì bỏ đi sau khi phá dỡ.

Việc "được chứng nhận xanh" giúp tăng khả năng tiếp cận vốn vay ưu đãi, theo VGBC. Năm ngoái, Việt Nam đã ban hành danh mục xanh (Green Taxonomy), gồm hoạt động xây dựng mới, cải tạo nhà các loại đạt mục tiêu công trình xanh theo chuẩn quốc tế hoặc trong nước như Lotus, Green Mark, Leed. Điều này có nghĩa việc đạt chứng nhận công trình xanh giúp dự án có khả năng kết nối trực tiếp với hệ thống tài chính bền vững, với lãi suất thấp hơn 2%.

Ngành xây dựng Việt Nam đang chịu áp lực chuyển đổi xanh, trước cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) của cả nước vào năm 2050. Trong khi đó, tính riêng chung toàn cầu, hoạt động xây dựng và vận hành tòa nhà chịu trách nhiệm cho 35% phát thải khí nhà kính, cao hơn lĩnh vực giao thông (22%) và sản xuất công nghiệp (28%), theo thống kê của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và chuyên trang Statista.

Số lượng công trình xanh tại Việt Nam đã tăng vọt trong hai năm gần đây. Theo IFC, tổng số lượng tòa nhà đạt chứng nhận xanh đến cuối năm 2025 đạt 780 công trình. Tính riêng năm ngoái, 196 tòa nhà được công nhận xanh, tăng 20% so với năm 2024, mức tăng cao nhất từ trước đến nay. Cũng trong năm ngoái, lần đầu tiên thị trường ghi nhận hai loại hình công trình xanh mới là trung tâm dữ liệu và công trình di tích lịch sử.

Thủy Trương