Vì sao El Nino xuất hiện sớm?

Trong báo cáo mới nhất của tháng 5, NOAA đã đưa ra các yếu tố thúc đẩy El Nino xuất hiện sớm và có thể đạt cấp độ mạnh vào cuối năm 2026. Đầu tiên và quan trọng nhất chính là sự chuyển pha rất nhanh của nhiệt độ nước biển khu vực trung tâm xích đạo Thái Bình Dương, khu vực NINO3.4.

ẢNH: DUY TÂN

Nước biển bốc một chuyển pha nhanh chóng

Từ đầu năm 2026, vùng nước lạnh còn sót lại của pha lạnh La Nina đã suy yếu nhanh chóng và biến nước âm thành. Đến tháng 4, vùng nước âm đã phát triển rất nhanh trên phần lãnh hải xích đạo ở Thái Bình Dương.

Vào tháng 1.2026, các báo cáo khí hậu và dự báo mùa cho thấy khu vực NINO3.4 ở mức không -0,5 °C; dự báo trong giai đoạn tháng 5 - 7.2026 ENSO vẫn ở trạng thái trung tính.

Chỉ 3 tháng sau, đến giữa tháng 4.2026 cho biết chuẩn sai nhiệt độ nước biển khu vực NINO3.4 chỉ còn không -0,2 °C. Dự báo tháng 8 - 10.2026, khả năng xuất hiện El Nino.

Cập nhật đến giữa tháng 5, nhiệt độ nước biển khu vực NINO3.4 cao hơn trung bình nhiều năm 0,4 °C, khả năng El Nino xuất hiện ngay trong tháng 6. Mức nhiệt độ chỉ còn tăng thêm 0,1 lên mức 0,5 °C là có thể xác định El Nino xuất hiện.

Theo NOAA, bên cạnh khu vực NINO3.4 những nơi lân cận như khu vực NINO4 và NINO3 nhiệt độ nước biển bốc lên 0,5 °C; thêm chí NINO1 và 2 nhiệt độ còn lên tới 0,7 °C.

Nhiều tín hiệu xuất hiện đồng thời cho thấy El Nino sớm và mạnh

NOAA nhận định, ngoài nước biển trên bề mặt khu vực NINO 3,4 nóng lên, mà là nhiều tín hiệu của địa dụng và khí quyển cùng xuất hiện đồng thời.

NGUỒN: NOAA - ĐÀ HẢI AI

Yếu tố thứ 2 là nhiệt độ tổng nước dưới biển đang "nạp nhiệt" rất nhanh. Đây là tín hiệu rất quan trọng vì El Nino mạnh thường bắt đầu từ lớp nước lạnh. Hiện tại, nhiệt độ tầng nước từ 0 - 300 m đang chuyển sang cao hơn mức trung bình. Xu hướng nhiệt độ dưới biển ở trung tâm và phía đông Thái Bình Dương đang tăng mạnh trở lại cuối 2025 và đầu 2026.

Yếu tố quan trọng thứ 3 là các đợt Kelvin wave nóng xuất hiện liên tiếp cuối 2025 và đầu 2026, tiếp tục đẩy nước lạnh sang phía đông. Đây là cơ chế hình thành trực tiếp El Nino.

Kelvin wave hay sóng Kelvin là một khái niệm trong lĩnh vực khí tượng và thủy văn học rất quan trọng để xác định việc hình thành El Nino. Nó giống như một "làn sóng nhiệt" chạy ngầm dưới biển Thái Bình Dương, mang theo nhiệt độ lên và lan truyền rất nhanh khắp vùng xích đạo. Khi sóng Kelvin xuất hiện, nước lạnh bị đẩy sang phía đông làm cho khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên, góp phần khiến cấu khí hậu bắt đầu thay đổi. Vì vậy, nó còn được coi là "mẹ lúa" cho El Nino phát triển.

NOAA nhận định, sóng Kelvin đã xuất hiện liên tiếp từ cuối năm 2025 và kéo dài đến hiện tại. Điều này giống như "một chiếc máy bắn nhiệt" bổ sung và cũng giải thích vì sao El Nino phát triển sớm hơn bình thường.

Ngoài 3 yếu tố liên quan đến địa dụng thì có 2 yếu tố khác về khí hậu là sự thay đổi của gió phong và hoạt động đại lưu trong khí quyển.

Báo cáo cập nhật của NOAA ghi nhận gió phong (yếu tố thứ 4) đã suy yếu các bề, thêm chí xuất hiện gió tây bất thường ở trung tâm Thái Bình Dương. Điểm bắt đầu của gió phong, chỉ y là gió đông và thời gian đông sang tây, khá kiên trì quanh năm. Vì điều này nên nó được gọi là gió phong. Vì vậy, gió phong suy yếu là một trong những dấu hiệu báo El Nino đang hình thành.

Yếu tố thứ 5 liên quan đến sự thay đổi của đại lưu khí quyển, NOAA ghi nhận đại lưu khí quyển đã suy yếu ở Indonesia và Đông Nam Á, trong khi tăng gần trung tâm Thái Bình Dương. Dấu hiệu này cho thấy khí quyển đang bắt đầu phân bố theo kiểu El Nino. Điều này là dấu hiệu rất quan trọng vì El Nino không chỉ là nước biển nóng mà phải có khí hậu thay đổi theo.

Từ 5 dấu hiệu trên, NOAA đã báo El Nino xuất hiện sớm và vào cuối năm 2026 có thể đạt cấp độ mạnh.

Góc nhìn VNSignal

Xuất hiện sớm của El Niño có thể gây tác động đáng kể đến VN-Index và các ngành công nghiệp liên quan. Trong giai đoạn El Niño, Việt Nam thường gặp hạn hán ở miền Bắc và mưa lũ ở miền Nam, ảnh hưởng đến sản lượng nông nghiệp và năng suất công nghiệp. Đặc biệt, ngành nông nghiệp với các loại cây trồng như lúa, cà phê, cà rốt sẽ chịu tác động tiêu cực do thiếu nước hoặc quá nhiều nước. Điều này có thể dẫn đến biến động giá cả nông sản, ảnh hưởng đến lợi nhuận của các doanh nghiệp trong ngành.

Ngoài ra, El Niño cũng có thể tác động đến ngành xây dựng và bất động sản nhờ hạn hán kéo dài, giảm nhu cầu sử dụng vật liệu xây dựng. Ngược lại, ngành công nghiệp thủy sản có thể được thúc đẩy nhờ sự tăng cường hoạt động đánh bắt cá do môi trường nước biển phù hợp hơn.