Gần 3 tuần qua, các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại khiến eo biển Hormuz gần như đóng lại với các tàu chở dầu, buộc các nước tìm tuyến vận chuyển khác. Một trong số ít lựa chọn thay thế là chuyển hướng vận chuyển dầu đi qua Biển Đỏ.
Tuần trước, tập đoàn dầu khí Saudi Aramco (Arab Saudi) cho biết sẽ chuyển hàng triệu thùng dầu thô, vốn thường được bốc lên tàu ở Vịnh Ba Tư và đi qua eo Hormuz, sang đường ống dẫn tới cảng Yanbu ở Biển Đỏ. Theo hãng dữ liệu Kpler, số chuyến dầu bốc mỗi ngày tại cảng này trong tháng 3 đã tăng hơn gấp đôi so với trung bình năm ngoái.
Tuy nhiên, tuyến hàng hải thay thế này hiện cũng đứng trước rủi ro. Ngày 16/3, Iran tuyên bố các cơ sở hải quân Mỹ ở Biển Đỏ là "mục tiêu tiềm tàng". "Sự hiện diện của tàu sân bay Mỹ Gerald R. Ford ở Biển Đỏ được coi là mối đe dọa với Iran. Do đó, các trung tâm hậu cần và dịch vụ hỗ trợ nhóm tàu trên tại Biển Đỏ bị coi là mục tiêu tiềm năng", hãng thông tấn Fars dẫn lời bộ chỉ huy quân sự Iran cho biết.
Vị trí Biển Đỏ và các quốc gia tại Trung Đông. Đồ họa: AFP
Dù vậy, ngay cả trước khi xung đột bùng nổ ngày 28/2, Biển Đỏ vốn "không phải là khu vực ổn định về địa chính trị", David Oxley - kinh tế trưởng tại Capital Economics cho biết.
Cuối năm 2023, lực lượng Houthi được Iran hậu thuẫn từng tấn công tàu ở khu vực này để phản đối chiến dịch của Israel nhằm vào lực lượng Hamas ở Dải Gaza. Tình hình bất ổn khiến nhiều hãng vận tải phải vòng qua mũi phía nam châu Phi, kéo dài hành trình thêm vài tuần và làm tăng chi phí nhiên liệu, bảo hiểm, tiền lương thủy thủ.
Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh cảnh báo xung đột hiện tại cùng với "lập trường thù địch của lực lượng Houthi với tàu thương mại" khiến mức độ đe dọa tại Biển Đỏ tăng lên "đáng kể". "Nhóm này có khả năng và đã thể hiện ý định tấn công trên biển trong khu vực", cơ quan này cho biết.
Tuần trước, một nguồn tin từ Israel cũng cho biết trên CNN về khả năng các tay súng Houthi có thể tấn công. Đây là điều chưa xảy ra kể từ khi xung đột bắt đầu.
Theo Saudi Aramco, nếu vận hành với công suất tối đa, đường ống của Arab Saudi vận chuyển khoảng 7 triệu thùng dầu mỗi ngày. Mức này chỉ bù đắp được gần một nửa so với 15 triệu thùng từng được vận chuyển qua eo Hormuz trước đây.
Tàu hàng đi qua Vịnh Suez để chuẩn bị vào Biển Đỏ tháng 7/2023. Ảnh: Reuters
Giới phân tích cho biết nếu Biển Đỏ cũng bất ổn, dòng dầu chuyển hướng này có thể tiếp tục gián đoạn, làm trầm trọng thêm lo ngại về nguồn cung và kéo giá lên cao hơn. "Nếu tàu chở dầu Saudi bị tấn công ở Biển Đỏ, đây là tín hiệu với thị trường rằng mọi tuyến vận chuyển thay thế đều bị nhắm tới", Naveen Das - nhà phân tích dầu cấp cao tại Kpler nhận định.
Oxley dự báo với kịch bản này, giá dầu Brent có thể lên 130-150 USD mỗi thùng, từ mức quanh 100 USD hiện tại. Giá dầu càng duy trì lâu ở mức cao, tác động lan sang kinh tế toàn cầu càng lớn, kéo chi phí tiêu dùng từ vé máy bay đến thực phẩm tăng theo.
Ngược lại, tàu container chở hàng ít chịu tác động do đã tránh khu vực này từ cuối 2023. Peter Sand, trưởng nhóm phân tích tại hãng dữ liệu vận tải Xeneta, ước tính khoảng 90% công suất vận chuyển container từng đi qua Biển Đỏ đã chuyển sang Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi.
Đầu tháng 1, hãng vận tải Đan Mạch Maersk từng cho biết khởi động lại một số chuyến qua Biển Đỏ, bởi đây là tuyến "nhanh, bền vững và hiệu quả nhất" giữa châu Á và châu Âu. Nhưng tới đầu tháng 3, họ lại đình chỉ tuyến này, vì rủi ro ở Trung Đông.
Judah Levine - trưởng bộ phận nghiên cứu tại công ty logistics Freightos cho biết tình hình hiện nay khiến mốc thời gian cho phép tàu thuyền quay lại Biển Đỏ hoàn toàn bị lùi lại.
Peter Sand cũng dự báo nhiều hãng vận tải có khả năng tránh khu vực này, do chi phí bảo hiểm cho tàu đi qua tuyến này đã tăng mạnh kể từ khi chiến sự nổ ra. "Dù chưa có cuộc tấn công trực tiếp nào từ lực lượng Houthi từ khi xung đột tại Trung Đông bắt đầu, chỉ riêng lời đe dọa cũng đủ khiến tàu container phải tránh xa", ông kết luận.
Hà Thu (theo Reuters, CNN)