Sau sáp nhập, TP HCM xác định khoảng 60.000 ha đất tiềm năng tại khu vực Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu để phát triển đô thị nén quanh các trục đường sắt (TOD).
Tại hội nghị tổng kết Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP HCM chiều 13/1, Thạc sĩ, Kiến trúc sư Đinh Lê Hà, đại diện Trung tâm Nghiên cứu kiến trúc cho biết thành phố đang thực hiện điều chỉnh quy hoạch chung tới 2040, tầm nhìn 2060.
Trong đó, TPHCM sẽ rà soát mạng lưới đường sắt đô thị theo tầm nhìn mới, gắn với mở rộng địa giới hành chính và phát triển đô thị theo mô hình giao thông công cộng (TOD).
Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, thành phố đã xác định khoảng 60.000 ha đất tiềm năng để phát triển TOD tại khu vực nội đô và các đô thị vệ tinh.
Định hướng mở rộng lần này đặt trọng tâm vào liên kết vùng. Khu vực trung tâm TP HCM hiện hữu phát triển TOD đô thị nén, mật độ cao, tích hợp không gian ngầm.
Với khu vực Bình Dương trước sáp nhập, TOD được định hướng phát triển gắn với công nghiệp và dịch vụ. Các khu vực quanh nhà ga metro kéo dài từ Suối Tiên, ga đường sắt và đầu mối logistics sẽ hình thành khu đô thị hỗn hợp, kết hợp nhà ở cho người lao động, trung tâm dịch vụ, thương mại và kho vận. Mục tiêu quy hoạch là rút ngắn quãng đường đi lại, giảm áp lực giao thông hướng về trung tâm TP HCM và hỗ trợ sản xuất công nghiệp.
Tại Bà Rịa - Vũng Tàu (cũ), mô hình TOD được định hướng gắn với kinh tế biển, cảng biển và du lịch. Các khu TOD sẽ phát triển quanh trục kết nối đường sắt, đường bộ và cảng biển. Nơi đây sẽ hình thành trung tâm dịch vụ, du lịch và logistics ven biển. Không gian đô thị được tổ chức theo hướng mật độ phù hợp, tăng cường không gian công cộng, xanh và phục vụ du lịch.
Bất động sản khu đông TP HCM, thuộc phường Dĩ An (tỉnh Bình Dương cũ) với các chung cư, nhà phố, đất nền, tháng 7/2025. Ảnh: Quỳnh Trần
Trước đây, mô hình TOD tại TP HCM chủ yếu triển khai dọc các tuyến metro, tập trung nhiều nhất trên hành lang tuyến số 1 Bến Thành - Suối Tiên và một số khu vực dự kiến của tuyến số 2, cùng các nút giao Vành đai 3.
Hiện khung pháp lý cho TOD đã được hoàn thiện với nhiều cơ chế đặc thù. TPHCM được Quốc hội trao quyền quyết định các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật tại vùng phụ cận ga metro và nút giao Vành đai 3 khác quy chuẩn quốc gia. Thành phố cũng được lập, thẩm định và điều chỉnh quy hoạch các khu TOD trên địa bàn.
Trên cơ sở đó, mô hình phát triển đô thị được chuyển từ dàn trải sang đa trung tâm và đô thị nén. Các khu dân cư, thương mại, dịch vụ sẽ tập trung mật độ cao quanh nhà ga metro, bến xe buýt nhanh. Quy hoạch ưu tiên người đi bộ, xe đạp, tăng không gian xanh và công cộng, hướng tới mô hình "thành phố 15 phút", tức là đảm bảo cư dân có thể tiếp cận mọi tiện ích thiết yếu trong 15 phút đi bộ hoặc đi xe đạp từ các nút giao thông công cộng.
Về hệ thống metro, ngoài tuyến metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên đã đưa vào khai thác, TP HCM đặt mục tiêu đến 2030 hoàn thành thêm 5 tuyến, nâng tổng chiều dài đường sắt đô thị lên 187 km, và phát triển đô thị theo mô hình giao thông công cộng.
Các dự án ưu tiên trong giai đoạn này gồm metro số 2 Tham Lương - Bến Thành – Thủ Thiêm; metro số 1 kéo dài từ Suối Tiên đến TP mới Bình Dương; metro số 6 giai đoạn một nối sân bay Tân Sơn Nhất với Phú Hữu. Thành phố cũng đầu tư hai tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và Bến Thành - Cần Giờ nhằm tăng kết nối liên vùng.
Giai đoạn 2030-2035, TP HCM tiếp tục đầu tư thêm 8 tuyến tàu điện, tổng chiều dài 275 km, nâng quy mô mạng lưới đường sắt, metro lên 462 km. Trong 10 năm tiếp theo, thành phố dự kiến xây dựng thêm 5 tuyến dài 239 km, đưa tổng chiều dài mạng lưới lên khoảng 700 km, kết nối đồng bộ khu vực trung tâm với các đô thị vệ tinh như Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.
TP HCM sau khi sáp nhập với Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu rộng hơn 6.700 km2. Năm nay, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP HCM tập trung lập quy hoạch tổng thể thành phố. Sở cũng triển khai loạt quy hoạch phân khu, xã, đặc khu và các khu chức năng để cụ thể hóa đồ án điều chỉnh quy hoạch chung.
Lê Tuyết