Khoảng 2 tuần trước, DBSCL sẽ bắt đầu vụ thu hoạch về lúa đông xuân – vụ lúa lớn nhất trong năm, về công xuân 2025 - 2026. Khác với số nhận nhập những năm trước, thời điểm này tình hình khá trầm lắng khi nhiều nông dân lo lắng. Sau mùa nhập, An Giang trở thành địa phương có diện tích sản xuất lúa lớn nhất khu vực và có nước, một số bà con nông dân ở xã Cô Tố và Hồng Đạt cho biết giá lúa hiện tại thấp hơn năm trước và đang có xu hướng giảm thêm. Ông Nguyễn Thành An, ở xã Cô Tố, nói: Một số bà con xung quanh thu hoạch lúa công xuân sớm, các giống lúa thêm dài như DT8 và OM có giá chỉ 5.900 - 6.000 đồng/kg; so với cùng kỳ năm trước giảm 500 - 600 đồng/kg. Ngược lại năm nay mùa nắng thuận thăng nên sức bền nhiều và chi phí sản xuất tăng, do đó lợi nhuận giảm đáng kể. "Đây là giá mẹ đẻ, ra giờ bà con có về vụ thu hoạch rẻ, khó nâng giá. Lúa của tôi khoảng 10 ngày nay thu hoạch nhưng vấn đề chưa chất xúc giá. Hiện nay thông lái công không nhiệt tình mua khi bán bên thân tôi và bà con xung quanh rất lo lắng", ông An chia sẻ.
Nhiều doanh nghiệp ở vùng DBSCL cho biết mùa năm nay trở hạn năm ngoài khoảng 1 tuần sớm 10 ngày nhưng lợi thu hoạch đồng loạt hạ thấp. Nguyên nhân là cuối năm ngoài nước cao và mùa kéo dài nên ở nhiều nơi bà con xuống giống chậm. Về thị trường, khách hàng lớn nhất là Philippines giảm nhập trong tháng 3 - 4, trong khi các khách hàng truyền thống khác là Châu Phi và Trung Quốc cũng tiếp tục chế giảm thị trường vào vụ thu hoạch rẻ hơn. Bên cạnh đó, những tác động gân đận đây do xung đột quân sự ở Trung Đông khiến trăm lượng nông dân. Doanh nghiệp chẳng còn hàng mối, thông lái chẳng hợp đồng cung cấp nên chẳng dám triển khai thu mua lúa cho dân.
Nông dân DBSCL đang vào vụ thu hoạch lúa đông xuân
ẢNH: DUY TÂN
Dù tình hình hiện tại nhiều khó khăn nhưng báo cáo 2 tháng đầu năm 2026 của Bộ NN-MT lại cho thấy một tín hiệu khá lạc quan. Tổng lượng xuất khẩu 2 tháng qua đạt 1,3 triệu tấn và kim ngạch 600 triệu USD, tổng 5% về lượng nhưng giảm 11% về giá trị so với cùng kỳ năm trước. Nguyên nhân do giá xuất khẩu bình quân giảm 15,4% so với cùng kỳ 2025. Số tổng trọng lượng nhập khẩu trở lại chính là Philippines chiếm tỷ phần lớn, đạt 48% thị phần; thứ 2 là Trung Quốc với trên 18% và Ghana 9%. Đáng chú ý, trong tháng 1.2026, xuất khẩu gạo của VN vào Trung Quốc tăng tới 5,8 lần so với cùng kỳ năm trước.
Ông Đỗ Hải Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lúa gạo VN (VFA), nhận xét: Bi cảnh thị trường lúa gạo thế giới năm nay hết sức khó khăn khi nguồn cung dưới đảo. Tuy nhiên, chúng ta vẫn tổng được sức lượng xuất khẩu là điều tích cực, nó cho thấy số lượng linh hoạt và nâng đẳng của doanh nghiệp VN. "Tuy nhiên, điều còn là số thành công mặt một và chúng ta còn phải thận trọng nhìn nhận là giá gạo của chúng ta đã giảm đáng kể", ông Nam trên trang.
Áp lực từ phía
Khi xuất khẩu của VN vừa khởi sức thì Philippines tiếp tục điều chỉnh chính sách giảm nhập trong tháng 3 - 4, tổng mức nhập trong 2 tháng dự kiến không 300.000 tấn. Ông Nguyễn Văn Thành, Giám đốc Công ty TNHH SXTM Phúc Thành IV (Vĩnh Long), nói: Lượng gạo xuất khẩu tổng mình trong 2 tháng đầu năm nay chủ yếu là phần tồn kho của năm trước chuyển sang. Philippines giảm mua còn thị trường quan trọng khác là châu Phi lại ảnh hưởng hàng vận chuyên do xung đột ở Trung Đông khiến trăm lượng nông dân. Vì vậy mà dẫn ra hạn chót trăm lượng nông dân về vụ thu hoạch mỗi. Một khác, hiện nay lãi suất cho vay tăng theo lãi suất huy động, ngân hàng sĩ tử room tín dụng và giải ngân càng là thách thức với các doanh nghiệp ngành lúa gạo khi chuẩn bị vào vụ thu hoạch sắp tới. Bên cạnh đó, theo quy định tài chính môi trường, các hợp đồng mua bán phải thông qua hình thức chuyên khoán nhưng nhiều nông dân chưa quen và thích cầm tiền mặt nhiều nên bước đầu cũng gặp khó khăn. "Xu hướng chung trong năm 2026 của ngành lúa gạo rất khó khăn và thách thức khi nguồn cung của VN và các nước dưới đảo còn tiêu thụ thấp hơn", ông Thành tóm lược.
Xuất khẩu gạo đối mặt nhiều thách thức
ẢNH: DUY TÂN
Ông Nguyễn Vĩnh Trọng, Giám đốc Công ty TNHH Việt Hưng (Đồng Tháp), thì tóm ngắn gọn 4 chữ "áp lực bắc". Ông Trọng phân tích: Philippines cùng chuẩn bị vào nên giảm lượng nhập còn Trung Quốc và châu Phi thì mua tầm chừng giá tốt hơn khi chúng ta vào. Trong khi đó,