OPEC và thị trường năng lượng ra sao khi UAE rời đi?

Hôm 28/4, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) bất ngờ thông báo sẽ rời Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) từ ngày 1/5.

Bộ Năng lượng nước này cho biết quyết định được đưa ra sau quá trình rà soát toàn diện chính sách sản xuất cũng như năng lực hiện tại và tương lai của đất nước, giúp UAE linh hoạt hơn trong việc ứng phó với biến động thị trường.

Theo Bộ trưởng Năng lượng Suhail Al Mazrouei, quyết định đưa ra vào thời điểm ít gây xáo trộn nhất cho các nước khác. "Việc chúng tôi rời đi lúc này là đúng đắn vì sẽ tác động tối thiểu đến giá cả và các đối tác tại OPEC và OPEC+", ông nói.

Giới phân tích đồng tình, cho rằng tác động ngắn hạn tương đối hạn chế, do tình hình sản xuất và xuất khẩu của OPEC vốn gặp khó bởi cuộc xung đột Trung Đông. Tháng 3, sản lượng của khối giảm 27%, xuống còn 20,79 triệu thùng mỗi ngày.

"UAE rời OPEC chắc chắn là sự kiện then chốt với thị trường năng lượng toàn cầu, nhưng tác động ngắn hạn của động thái này có thể tương đối hạn chế", ông Michael Brown, Chiến lược gia Nghiên cứu cấp cao tại Pepperstone, nhận định.

Ông Jorge Leon, Trưởng bộ phận phân tích địa chính trị tại Rystad Energy đồng quan điểm, nhưng cảnh báo hệ quả lâu dài cho OPEC. Khi UAE chưa rời đi, tổ chức này có 12 thành viên, cùng với: Arab Saudi, Algeria, Congo, Guinea Xích đạo, Gabon, Iran, Iraq, Kuwait, Libya, Nigeria và Venezuela.

UAE có vai trò ảnh hưởng trong các quyết định của OPEC trong gần sáu thập kỷ. Quốc gia vùng Vịnh này gia nhập năm 1967, bảy năm sau khi tổ chức thành lập. Vì vậy, giới quan sát cảnh báo việc vắng bóng UAE có thể tạo ra hỗn loạn và làm suy yếu OPEC, tổ chức vốn thường tìm cách thể hiện sự thống nhất, dù từ lâu đã tồn tại những bất đồng nội bộ về địa chính trị lẫn hạn ngạch sản xuất.

Vào thời kỳ đỉnh cao, sản lượng dầu của liên minh từng chiếm hơn một nửa toàn cầu. Tuy nhiên, vị thế thống trị của họ giảm dần, xuống còn 40% cách đây một thập kỷ và quanh 25-35% kể từ 2020. Trong đó, UAE đóng góp khoảng 4%, sản xuất xấp xỉ 3,3 triệu thùng dầu thô mỗi ngày vào thời điểm trước xung đột Trung Đông, đứng thứ ba trong tổ chức sau Arab Saudi và Iraq.

Theo tính toán của ông Dan Pickering, Giám đốc đầu tư của Pickering Energy Partners, việc UAE rời đi sẽ làm giảm quyền kiểm soát nguồn cung toàn cầu của OPEC từ khoảng 30% xuống còn 26%.

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là OPEC mất đi một thành viên hiếm hoi còn công suất dự phòng lớn. UAE có thể bổ sung 1,5 triệu thùng mỗi ngày, nhờ công suất tối đa có thể đạt hơn 4,8 triệu thùng. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) định nghĩa công suất dự phòng là năng lực sản xuất có thể đưa vào vận hành trong vòng 30 ngày và duy trì tối thiểu 90 ngày.

Ông Jorge Leon chỉ ra Arab Saudi và UAE là số ít các thành viên có công suất dự phòng đáng kể - cơ chế mà tổ chức sử dụng để gây ảnh hưởng đến thị trường dầu mỏ toàn cầu. "Một OPEC yếu hơn về cấu trúc, với ít năng lực dự phòng tập trung sẽ ngày càng khó điều chỉnh nguồn cung và ổn định giá cả", ông nhận định. Do đó, kể từ 1/5, Arab Saudi phải gánh vác phần lớn trách nhiệm.

Còn với UAE, việc rời khỏi liên minh giúp tham vọng đạt sản lượng đến 5 triệu thùng dầu mỗi ngày vào 2027 của UAE khả thi hơn, nhờ thoát khỏi các ràng buộc về hạn ngạch sản xuất của OPEC, theo ông Michael Brown đánh giá.

OPEC hiện áp giới hạn UAE ở mức 3,2 triệu thùng, trong khi nước này có khả năng sản xuất gần 5 triệu thùng mỗi ngày, theo Robin Mills, CEO QamarEnergy (Dubai). Khi được tự chủ, họ có thể tung ra thêm khoảng 1–2% nhu cầu dầu toàn cầu. "Điều này mở ra cơ hội để UAE gia tăng thị phần khi tình hình địa chính trị trở lại bình thường", bà Monica Malik, kinh tế trưởng tại ADCB, nói.

Theo ông David Oxley, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách khí hậu và hàng hóa tại Capital Economics, UAE có vị thế thuận lợi để tăng nguồn cung và chấp nhận mức giá dầu thấp hơn nhờ nền kinh tế tương đối đa dạng và mức độ phụ thuộc thấp hơn vào dầu mỏ.

Tuy nhiên, thông báo của nước này cũng khẳng định vẫn sẽ tiếp tục "hành động có trách nhiệm, đưa thêm sản lượng ra thị trường một cách dần dần và chừng mực, phù hợp với nhu cầu và điều kiện thị trường".

Với thị trường dầu mỏ toàn cầu, tác động có thể lớn hơn nếu quyết định của UAE "kích hoạt sự tan rã sâu hơn của OPEC" hoặc dẫn tới việc Arab Saudi và Nga tăng mạnh sản lượng, điều có thể khiến giá dầu giảm nhưng biến động thị trường tăng cao, theo ông David Oxley.

Trước UAE, Qatar cũng đã rút khỏi OPEC năm 2019. Ecuador rời đi năm 2020 và Indonesia ra khỏi OPEC năm 2016. Các nước này cũng đều cho biết không muốn bị ràng buộc bởi những hạn ngạch sản xuất của OPEC.

Khi OPEC suy giảm sức ảnh hưởng, "chiến thắng" thuộc về Tổng thống Mỹ Donald Trump và ngành dầu mỏ nước này, với thị phần sản xuất đã tăng từ 15% lên 22% trong thập kỷ qua. Ông Trump từng cáo buộc tổ chức này "bóc lột phần còn lại của thế giới" bằng cách đẩy giá dầu lên cao. Đầu năm ngoái, Tổng thống Mỹ từng kêu gọi OPEC hạ giá dầu để chấm dứt chiến sự tại Ukraine.

Bộ Năng lượng UAE cho biết vẫn cam kết duy trì sự ổn định thị trường và tiếp tục hợp tác với các nhà sản xuất và người tiêu dùng vì mục tiêu đó. "Chúng tôi tái khẳng định sự trân trọng với những nỗ lực của OPEC và OPEC+, đồng thời chúc họ thành công", Bộ Năng lượng UAE nêu.

Phiên An (theo Reuters, CNN, AP)