IEA xả 400 triệu thùng dầu được xem là ít so với nhu cầu, lại gây lo ngại giảm dự trữ khi Eo biển Hormuz vẫn "tắc" nên giá dầu chưa thể hạ nhiệt, theo chuyên gia.
Ngày 11/3, Tổ chức Năng lượng Thế giới (IEA) thông báo các nước thành viên nhất trí xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, nhằm đối phó gián đoạn nguồn cung do xung đột tại Trung Đông.
Đây là đợt can thiệp lớn nhất trong lịch sử 6 lần phối hợp xả dự trữ của IEA. Ngay trong ngày, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết sẽ giải phóng 172 triệu thùng dầu trong 120 ngày. Nhật Bản cũng tuyên bố đơn phương xả dầu từ kho dự trữ chiến lược từ 16/3.
Bất chấp thông tin này, giá dầu vẫn tăng trong phiên thứ tư (11/3). Thậm chí, sáng 12/3, dầu Brent vượt mốc 100 USD mỗi thùng, trước khi quay về giao dịch quanh mức khoảng 96 USD. Dầu WTI của Mỹ hiện có giá hơn 91 USD.
Diễn biến giá dầu Brent (USD/thùng) từ 17/2 đến 12/3. Nguồn: OilPrice
Diễn biến thoạt nhìn có vẻ nghịch lý, vì nguồn cung dầu bổ sung lẽ ra giúp hạ nhiệt giá cả. Nhưng theo các chuyên gia, diễn biến này hợp lý vì lượng dầu xả ra không đủ bù đắp dòng chảy 20% sản lượng dầu từng đi qua Eo biển Hormuz.
"Tác động không phải là bằng không, nhưng có lẽ sẽ khá nhỏ", Daniel Raimi, chuyên gia tại viện nghiên cứu năng lượng Resources for the Future, nhận định. Ông dẫn chứng toàn cầu giao dịch khoảng 100 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Josh Young, Giám đốc đầu tư công ty dầu khí Bison Interests, chỉ ra 10 ngày qua, xung đột đã khiến thị trường hụt khoảng 15 triệu thùng dầu mỗi ngày. Do đó, lượng dầu xả từ kho dự trữ "sẽ không đủ" và thực tế lại "có lợi" cho giá.
Ông Michael Lynch, Chủ tịch Strategic Energy & Economic Research, ước tính tổng lượng dầu bị mất do xung đột Iran kể từ ngày 28/2 khoảng 175 triệu thùng. Hiện chỉ có một lượng nhỏ dầu đi qua Eo biển Hormuz và khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày được xuất qua cảng Yanbu của Arab Saudi, đi qua Biển Đỏ.
Theo ông, việc IEA xả kho giúp bù đắp phần thiếu hụt và ngăn tâm lý hoảng loạn hoặc tích trữ. Nhưng 400 thùng chỉ đủ cho hơn ba tuần chiến sự ngắn ngủi. "Điều đó có lẽ đang khiến nhiều người nghiêng về xu hướng giá dầu tăng", Lynch nói.
Đó là chưa kể tốc độ đưa dầu dự trữ ra thị trường. Dù công bố động thái can thiệp chưa từng có, IEA lại chưa đưa ra chi tiết về tốc độ từng quốc gia sẽ xả kho dự trữ hay cách họ phân bổ lượng dầu. Saul Kavonic, nhà phân tích năng lượng tại MST Marquee, ước tính sẽ phải mất 60-90 ngày. "Với việc nguồn cung đang gián đoạn nghiêm trọng nhất hơn 50 năm, chúng ta cần rất nhiều dầu nhanh chóng", ông nói.
Ông Fawad Razaqzada, nhà phân tích thị trường tại StoneX, cho rằng phản ứng của thị trường cho thấy giới đầu tư đã tính trước việc xả 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ. "Giá dầu hầu như không biến động nhiều sau thông tin này', ông nói.
Điện thoại hiển thị chữ "dầu" trên nền bản đồ eo biển Hormuz. Ảnh: AFP
Đáng chú ý, Josh Young của Bison Interests, phân tích rằng quyết định rút dầu từ kho dự trữ sẽ làm giảm các công cụ mà IEA có thể dùng để bù đắp nguồn cung thiếu hụt, khiến các lựa chọn để đối phó nếu eo biển tiếp tục bị đóng cũng ít đi.
Gregor Semieniuk, Giáo sư chính sách công và kinh tế tại Đại học Massachusetts Amherst, cũng lưu ý việc xả dầu dự trữ dẫn đến nguồn dự phòng bị hao hụt. Nếu tắc nghẽn ở Hormuz vẫn kéo dài thì là vấn đề "càng nguy hiểm hơn".
Thực tế, giới đầu tư thiên về dự đoán dòng dầu qua eo biển Hormuz sẽ còn bị đóng. Maksim Sonin, nhà nghiên cứu viên tại Trung tâm Nhiên liệu Tương lai của Đại học Stanford, nói thị trường giao dịch dựa trên kỳ vọng. "Và cho đến nay, chúng đang nghiêng về phía lo lắng", ông nêu.
Đã từng có kinh nghiệm lịch sử về xu hướng thị trường tương tự. Năm 2022, IEA công bố kế hoạch tung ra 60 triệu thùng dầu ngay sau xung đột Ukraine. Kết quả là giá dầu gần như ngay lập tức tăng vọt khoảng 20% lên 113 USD một thùng, trước khi giảm dần trong những tháng tiếp theo.
Giáo sư Semieniuk dự đoán giá còn tăng mạnh khi eo biển "tắc" đến tuần tới. "Trừ khi cuộc xung đột kết thúc trong tuần này, tôi sẽ không ngạc nhiên nếu giá dầu cuối cùng vượt mốc 150 USD", ông nói. Bởi theo tính toán từ nhu cầu hiện tại của thế giới thì thiếu hụt nguồn cung 20% có thể dẫn đến giá dầu trên 200 USD.
Ông Maksim Sonin, nhà nghiên cứu tại Trung tâm Nhiên liệu Tương lai của Đại học Stanford, nói xả dự trữ dầu không phải "giải pháp thần kỳ" mà cần giải quyết gốc rễ, tức nối lại dòng dầu qua Eo biển Hormuz.
Bob McNally, Chủ tịch Tập đoàn Năng lượng Rapidan cùng cảnh báo. "Trừ khi giao thông qua Eo biển Hormuz nối lại sớm và liên tục, việc xả dầu từ kho dự trữ chiến lược sẽ chỉ hỗ trợ ngắn ngủi trước khi giá tiếp tục tăng cao", ông nói.
Diễn biến quân sự chưa nhiều tín hỗ hỗ trợ cho triển vọng này. Hôm 11/3, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Mỹ "đã thắng" nhưng sẽ không rút lui sớm và tiếp tục hoạt động quân sự cho đến khi hoàn thành nhiệm vụ.
Cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố sẽ không cho phép "dù chỉ một lít dầu" đi qua eo biển Hormuz và thế giới nên dự đoán giá dầu sẽ tăng vọt lên 200 USD một thùng. Ít nhất 5 tàu thương mại đã bị tấn công trong khu vực hôm đó, gồm hai tàu chở dầu tại cảng al-Faw của Iraq.
Hôm 12/3, IEA thừa nhận thế giới đang đối mặt với gián đoạn nguồn cung dầu lớn nhất từ trước đến nay. Các quốc gia Vùng Vịnh đã cắt giảm ít nhất 10 triệu thùng dầu mỗi ngày do xung đột, tương đương gần 10% nhu cầu dầu toàn cầu.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế cảnh báo nếu không sớm được khôi phục hoạt động vận chuyển dầu, mức thiếu hụt sẽ tăng. "Hoạt động khai thác dầu thượng nguồn mất vài tuần, thậm chí vài tháng để trở lại mức trước khủng hoảng", IEA nêu.
Phiên An (theo Reuters, CNN, Al Jazeera, Market Watch)