Số liệu từ Hải quan cho thấy, xuất khẩu rau quả quý I đạt khoảng 1,3 tỷ USD, tăng hơn 27% so với cùng kỳ năm trước. Sầu riêng tiếp tục là điểm sáng, tăng gần 128%, trong khi dừa và bưởi lần lượt tăng khoảng 26% và gần 29%.
Dù vậy, mức tăng chưa lan tỏa đồng đều giữa các mặt hàng, khi nhiều loại trái cây ghi nhận sụt giảm. Chuối giảm gần 20%, xoài hơn 15%, dưa hấu khoảng 12%, còn mít và chanh lần lượt giảm 7% và hơn 9%, kéo giá trong nước xuống thấp. Đây đều là những loại trái cây phụ thuộc lớn vào thị trường truyền thống, dễ bị tác động khi nhu cầu suy yếu hoặc quy định nhập khẩu thay đổi.
Sự lệch pha giữa các nhóm mặt hàng trên nhanh chóng bộc lộ ở thị trường nội địa. Khi xuất khẩu chững lại hoặc tiêu thụ không ổn định, lượng hàng dồn về trong nước, tạo áp lực dư cung và kéo giá giảm sâu.
Sầu riêng Ri6 tại nhà vườn ở Cần Thơ. Ảnh: Mạnh Khương
Thực tế, nhiều loại nông sản đang rơi xuống mức rất thấp. Dưa hấu có thời điểm chỉ còn 1.000-5.000 đồng mỗi kg tại một số vùng trồng, cam sành xuống 1.000-3.000 đồng mỗi kg tại vườn. Giá mít xuất khẩu cũng chỉ 5.000-8.000 đồng một kg. Ngay cả xoài cát Hòa Lộc - vốn thuộc nhóm giá cao, hiện xuống 9.000-15.000 đồng mỗi kg, giảm mạnh so với trước Tết.
Đặc biệt, xu hướng giảm giá không chỉ diễn ra ở nhóm trái cây tiêu thụ khó mà còn lan sang cả mặt hàng đang dẫn dắt xuất khẩu. Gần đây, giá sầu riêng Ri6 tại nhiều vùng trồng chỉ còn khoảng 20.000-35.000 đồng mỗi kg, thấp nhất trong nhiều năm và giảm mạnh so với đầu năm. Diễn biến này cho thấy ngay cả các mặt hàng tăng trưởng mạnh cũng bắt đầu chịu áp lực khi nguồn cung tăng nhanh, trong khi nhu cầu từ thị trường nhập khẩu suy yếu và trở nên thận trọng hơn.
Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, giá nông sản giảm mạnh do nhiều yếu tố cộng hưởng. Trước hết, thị trường Trung Quốc - nơi tiêu thụ phần lớn trái cây Việt Nam - đang siết chặt kiểm dịch và tiêu chuẩn chất lượng. Với sầu riêng, hàng Thái Lan đang rộ vụ nên hàng Việt bị cạnh tranh gay gắt.
Bên cạnh đó, thị trường đang trong giai đoạn chuyển tiếp trước khi áp dụng đầy đủ các yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc và mã vùng trồng theo Nghị định thư và Lệnh 280 từ ngày 1/6. Các đầu mối thu mua vì vậy trở nên thận trọng, chỉ mua cầm chừng để hạn chế nguy cơ bị trả hàng tại cửa khẩu.
Ngoài ra, chi phí logistics cũng gia tăng do xung đột Trung Đông đẩy giá nhiên liệu và cước vận chuyển leo thang. Điều này khiến xuất khẩu trái cây sang các nước EU, Mỹ chậm hơn so với cùng kỳ năm ngoái. Thậm chí, nhiều doanh nghiệp phải tạm ngưng chờ cho hoạt động vận chuyển qua các khu vực này ổn định để tránh rủi ro mất hàng hoặc bị hư hỏng.
Thi Hà