Ngoài tự ghi chép sổ sách, chủ hộ kinh doanh có thể giao cho người thân trong gia đình (vợ chồng, bố mẹ, em ruột…) đảm nhận công việc kế toán.
Bộ Tài chính vừa có Thông tư 152 hướng dẫn việc ghi sổ kế toán cho các hộ, cá nhân kinh doanh. Theo đó, đại diện hộ, cá nhân kinh doanh có thể tự ghi chép hoặc thuê dịch vụ kế toán.
Họ cũng được quyền giao bố mẹ, vợ chồng, anh chị em ruột làm kế toán, hoặc người quản lý, điều hành, thủ kho - quỹ đảm trách công việc này.
Trước đây, hộ kinh doanh nộp thuế khoán, nên họ không cần thực hiện việc ghi sổ sách kế toán, theo dõi doanh thu. Từ 1/1/2026, chính sách thuế khoán được bãi bỏ, hàng triệu hộ chuyển sang kê khai, nộp thuế. Việc phải ghi chép đầy đủ thông tin, kê khai về hàng hóa (đầu vào - ra) theo sổ sách kế toán với hộ kinh doanh là yêu cầu bắt buộc.
Quầy hàng của tiểu thương tại chợ Đồng Xuân (Hà Nội). Ảnh: Hoàng Giang
Thông tư 152 cũng quy định các loại sổ kế toán với từng nhóm hộ, cá nhân kinh doanh. Cụ thể, trường hợp hộ kinh doanh có doanh thu năm dưới 500 triệu đồng, không phải chịu thuế giá trị gia tăng (VAT) và thu nhập cá nhân, họ chỉ cần dùng sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ theo mẫu để ghi chép ngày tháng, diễn giải doanh thu và số tiền bán hàng.
Nhóm nộp thuế VAT, thu nhập cá nhân theo tỷ lệ trên doanh thu phải lưu trữ hóa đơn, chứng từ và cần có sổ doanh thu (gồm diễn giải tỷ lệ % tính thuế, tiền thuế) để làm căn cứ kê khai, nộp thuế.
Với hộ, cá nhân kinh doanh nộp thuế trên lãi (doanh thu - chi phí), họ cần có hóa đơn, bảng kê mua hàng và các chứng từ xác định doanh thu, thu nhập tính thuế. Ngoài ra, họ phải lập 4 loại sổ kế toán, gồm sổ: doanh thu bán hàng, dịch vụ; chi tiết vật liệu, hàng hóa (theo dõi xuất - nhập - tồn); và chi tiết dòng tiền tại ngân hàng (theo dõi tiền mặt, gửi) .
Tài liệu kế toán (hóa đơn, chứng từ, sổ) cần được lưu trữ bản giấy hoặc bản điện tử trong 5 năm. Ngoài các biểu mẫu bắt buộc, hộ kinh doanh có thể thiết kế thêm sổ sách phù hợp với nhu cầu quản lý thực tế.
Tại dự thảo Nghị định về quản lý thuế với hộ, cá nhân kinh doanh, nhà chức trách dự kiến chia 4 nhóm theo doanh thu hàng năm. Trong đó, nhóm 1 là hộ có doanh thu dưới 500 triệu đồng một năm - ngưỡng chịu thuế mới áp dụng từ 2026. Họ không phải chịu thuế VAT, thu nhập cá nhân nhưng cần kê khai doanh thu mỗi năm một lần.
Các hộ có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng một năm là nhóm 2, được chọn tính thuế thu nhập cá nhân trên doanh thu hoặc lợi nhuận. Mức thu mỗi năm từ 3 đến dưới 50 tỷ đồng thuộc nhóm 3, và nhóm 4 là trên 50 tỷ. Hộ kinh doanh thuộc hai nhóm này dự kiến tính thuế thu nhập cá nhân trên lãi (doanh thu - chi phí).
Tính tới cuối 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ, cá nhân kinh doanh. Số hộ hoạt động ổn định (hộ khoán và kê khai) là 2,2 triệu. Năm 2024, họ đóng góp khoảng 26.000 tỷ đồng vào ngân sách và nửa đầu năm ngoái là 17.000 tỷ.
Phương Dung