Chiến sự tăng thêm sức ép lên kinh tế toàn cầu

Xung đột Trung Đông khiến ngành dịch vụ tại châu Âu suy yếu, còn các nhà máy Nhật Bản gấp rút sản xuất vì lo gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng hơn.

Khảo sát mới nhất của S&P Global với các giám đốc mua hàng trên toàn cầu, công bố ngày 23/4, cho thấy kinh tế thế giới đang chịu áp lực ngày càng rõ rệt từ cú sốc năng lượng do cuộc chiến Iran gây ra. Trong đó, 21 quốc gia eurozone chịu tác động mạnh nhất. Chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) của khu vực này giảm từ 50,7 điểm trong tháng 3 xuống 48,6 điểm trong tháng 4. PMI dưới 50 cho thấy hoạt động sản xuất đang co lại.

Trong khi đó, chỉ số theo dõi giá đầu vào lại tăng vọt, từ 68,9 điểm lên 76,9. Việc này cho thấy các nhà máy tại eurozome đang đối mặt với chi phí sản xuất tăng cao.

Chỉ số theo dõi ngành dịch vụ của eurozone cũng giảm xuống dưới mốc 50, về 47,4 điểm. Số liệu này thấp hơn dự báo của Reuters là 49,8 điểm.

"Khu vực đồng euro đang đối mặt với hậu quả kinh tế ngày càng lớn từ chiến sự tại Trung Đông. Sự thiếu hụt nguồn cung đang lan rộng, đe dọa kéo tụt tăng trưởng khu vực này, đồng thời đẩy cao áp lực giá trong vài tuần tới", Chris Williamson - kinh tế trưởng tại S&P Global nhận định.

Trong khi đó, hoạt động sản xuất tại Mỹ có cải thiện, nhưng lại mang dấu hiệu của việc tích trữ hàng hóa do lo ngại thiếu cung và giá tăng. Thời gian giao hàng và giá đầu ra đều đang ở mức cao nhất kể từ đại dịch cách đây 4 năm, khi chuỗi cung ứng cũng gián đoạn.

Chỉ số PMI của Mỹ tăng lên 54 điểm trong tháng 4 - cao nhất gần 4 năm. Mức này cũng vượt dự báo của các nhà phân tích. Chỉ số theo dõi đơn hàng mới cũng tăng mạnh lên 54,8 điểm. PMI của lĩnh vực dịch vụ hồi phục so với tháng trước, trở lại mức trên 50.

Dù vậy, Williamson cho rằng mức tăng này không phản ánh một nền kinh tế sôi động. "PMI tháng 4 cho thấy nền kinh tế đang chật vật duy trì tốc độ tăng trưởng hàng năm trên 1%, nhưng lĩnh vực dịch vụ mới là lực đẩy chính", ông nói.

Một điểm đáng chú ý khác trong báo cáo của S&P Global là sản lượng tăng tại các nhà máy ở Nhật Bản, Ấn Độ, Anh và Pháp. Tuy nhiên, hãng cho rằng trong một số trường hợp, điều này lại phản ánh doanh nghiệp đang đẩy nhanh sản xuất vì lo ngại gián đoạn chuỗi cung ứng nghiêm trọng hơn.

Tại Nhật Bản, sản lượng nhà máy tăng mạnh nhất 12 năm, dù chi phí đầu vào cũng tăng nhanh nhất kể từ đầu 2023. Nếu hiện tượng "đẩy nhanh sản xuất" tiếp diễn, tình hình sẽ tương tự giai đoạn đầu năm ngoái, khi các doanh nghiệp tăng tốc xuất hàng trước khi Mỹ nâng thuế nhập khẩu. Điều này cũng đồng nghĩa hoạt động sản xuất có thể giảm sút sau đó.

Báo cáo PMI của S&P Global phù hợp với các cảnh báo thận trọng trong báo cáo lợi nhuận quý I của doanh nghiệp. Nhiều công ty, từ hãng thực phẩm Danone (Pháp) đến nhà sản xuất thang máy Otis Worldwide, đều đề cập gián đoạn vận chuyển do xung đột.

Trong 166 báo cáo của doanh nghiệp từ khi xung đột bắt đầu, 26 công ty đã rút lại hoặc hạ dự báo kết quả kinh doanh, 38 doanh nghiệp phát tín hiệu tăng giá và 32 cảnh báo bị ảnh hưởng tài chính từ xung đột.

Chi phí nhiên liệu tăng đang kéo lạm phát chung lên. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tại Mỹ tháng 3 tăng 0,9% so với tháng trước đó. Đây là tốc độ cao nhất gần 4 năm. Lạm phát cũng tăng tại Anh và khu vực đồng euro. Tuy nhiên, lạm phát lõi (không tính giá nhiên liệu) của các nước chưa tăng mạnh, ít nhất là hiện tại.

Dù vậy, không phải lĩnh vực nào cũng đi xuống. Làn sóng đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn đang giúp ngành công nghệ hưởng lợi. Biến động lớn trên thị trường thế giới thời gian qua cũng mang lại lợi ích cho các công ty giao dịch tài chính.

Hàn Quốc ghi nhận tăng trưởng GDP quý I nhanh nhất gần 6 năm, nhờ xuất khẩu chip tăng mạnh. Tại Mỹ, ngành công nghệ cũng được dự báo dẫn đầu về tăng trưởng lợi nhuận quý I. Sở Giao dịch Chứng khoán London (LSEG) kỳ vọng doanh thu cả năm ở mức cao trong khoảng dự báo, sau khi ghi nhận doanh thu quý I kỷ lục nhờ hoạt động giao dịch tăng mạnh.

Dù vậy, triển vọng kinh tế toàn cầu hiện vẫn phụ thuộc lớn vào thời gian xung đột kéo dài và mức độ ách tắc vận tải qua eo biển Hormuz. Tuần trước, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu năm nay xuống 3,1%, đồng thời cảnh báo nguy cơ suy thoái nếu gián đoạn kéo dài.

Jamie Thompson - chuyên gia phụ trách vĩ mô tại hãng nghiên cứu Oxford Economics, cho biết các cú sốc năng lượng trong quá khứ thường để lại tác động kéo dài nhiều năm sau đó lên lạm phát, đầu tư và sản xuất năng lượng. "25% số doanh nghiệp tham gia khảo sát gần đây của Oxford tin rằng gián đoạn sẽ còn tiếp diễn sang năm sau", ông nói.

Hà Thu (theo Reuters)