'Cần tăng gấp đôi, chia theo ngành ngưỡng chịu thuế của hộ kinh doanh'

Nhiều chuyên gia đề nghị nâng ngưỡng chịu thuế hộ kinh doanh lên 1-2 tỷ đồng, phân loại theo ngành, song có ý kiến cho rằng việc thay đổi chính sách lúc này là quá sớm.

Từ 1/1/2026, ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng của cá nhân, hộ kinh doanh là 500 triệu đồng một năm. Tại tờ trình dự Luật sửa đổi, bổ sung một số điều các Luật Thuế: thu nhập cá nhân, giá trị gia tăng, thu nhập doanh nghiệp và tiêu thụ đặc biệt, Bộ Tài chính đề xuất bỏ quy định "cứng" mức này trong luật, và giao Chính phủ quy định.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty Kế toán Thuế Keytas, cho rằng việc trao quyền cho Chính phủ xác định ngưỡng miễn thuế theo từng giai đoạn sẽ giúp tăng chủ động trong điều hành, kịp thời hỗ trợ người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp.

Theo ông, môi trường kinh tế - chính trị toàn cầu tiềm ẩn nhiều rủi ro, đòi hỏi chính sách điều hành kinh tế trong nước phải thích ứng kịp thời, thay vì "đóng khung" ở ngưỡng cố định trong thời gian dài.

Về ngưỡng miễn thuế cụ thể, ông Tuấn đề xuất nâng lên 1 tỷ đồng một năm, thay vì mức 500 triệu đang áp dụng. Việc này nhằm phù hợp với mặt bằng giá, chi phí và mức sống hiện nay. Ông dẫn thống kê cho thấy 90-95% người khởi nghiệp thua lỗ và rời thị trường sau 3 năm. Với hộ kinh doanh, họ phải gánh toàn bộ nghĩa vụ thuế dù không có lãi khi nộp thuế theo tỷ lệ doanh thu.

"Như vậy là thiếu công bằng", ông nói, thêm rằng ngưỡng tính thuế của hộ kinh doanh cần được tính toán để cho thấy sự đồng hành của Nhà nước.

Mức 1 tỷ đồng cũng được nhiều chuyên gia đưa ra trước đó. TS Nguyễn Quốc Việt (Đại học Quốc gia Hà Nội) dẫn kinh nghiệm quốc tế, cho biết Trung Quốc và Singapore có ngưỡng miễn thuế khoảng 8-9 lần thu nhập bình quân đầu người. Chính sách này nhằm hỗ trợ nhóm thu nhập thấp, giảm chi phí quản lý thuế, do số thu từ nhóm nhỏ lẻ không đủ bù đắp chi phí hành thu. Nếu áp dụng tương quan với Việt Nam - GDP bình quân đầu người khoảng 125 triệu đồng một năm - ngưỡng miễn thuế có thể vào khoảng 1 tỷ đồng.

Ông Việt lưu ý mọi điều chỉnh ngưỡng chịu thuế cần dựa trên dữ liệu, kịch bản và đánh giá đầy đủ tác động. Theo đó, chính sách cần đảm bảo công bằng giữa hộ kinh doanh và người làm công, nguy cơ trục lợi khi doanh nghiệp chuyển sang hộ kinh doanh hoặc tách nhỏ để tận dụng ngưỡng miễn thuế.

Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam Nguyễn Thị Cúc tính toán với doanh thu 1 tỷ đồng mỗi năm, lợi nhuận bình quân khoảng 16%, bằng khoảng 13,3 triệu đồng mỗi tháng. Mức này tương đương thu nhập của một lao động làm công đang được áp dụng mức giảm trừ gia cảnh 15,5 triệu đồng.

Thậm chí, Ủy ban Kinh tế Tài chính cho rằng ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh phải tối thiểu 2 tỷ đồng để đảm bảo tính nhân văn, thực tế.

"Chính sách thuế cần được thiết kế theo hướng thực chất, tránh điều chỉnh nhỏ lẻ, manh mún, chưa phản ánh đầy đủ tinh thần hỗ trợ phát triển khu vực kinh tế tư nhân", ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Tài chính nói khi thẩm tra dự thảo Luật tại phiên thảo luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 20/4.

Ngoài ra, giới chuyên môn lưu ý chính sách thuế không thể "cào bằng", bởi một ngưỡng doanh thu phù hợp cho ngành này có thể bất hợp lý với lĩnh vực khác. Theo ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Đại học Nguyễn Trãi), chính sách mới cần thiết kế theo hướng ngưỡng doanh thu chịu thuế theo nhóm ngành. Nhà điều hành cũng nên cân nhắc yếu tố vùng miền bởi chi phí sinh hoạt khác nhau sẽ có ngưỡng doanh thu khác nhau.

Ở khía cạnh này, bà Lê Yến, Chủ tịch Công ty Tư vấn thuế Hà Nội - HanoiTax, cũng nói về dài hạn, cơ quan quản lý cần nghiên cứu ngưỡng miễn thuế theo nhóm ngành, thay vì áp dụng một mức cào bằng cho tất cả.

Bà phân tích, biên lợi nhuận của các ngành rất khác nhau. Chẳng hạn, hoạt động thương mại thường có tỷ suất lợi nhuận thấp hơn đáng kể so với dịch vụ hoặc sản xuất. Do đó, việc dùng cùng một ngưỡng doanh thu để xác định nghĩa vụ thuế sẽ chưa phản ánh đúng bản chất thu nhập chịu thuế.

" Ở các giai đoạn sau, cơ quan quản lý có thể cân nhắc ngưỡng cao hơn cho thương mại và mức khác với các lĩnh vực còn lại để chính sách sát thực tế", bà nói.

Thực tế, ngưỡng chịu thuế thu nhập cá nhân, VAT được áp dụng với hộ kinh doanh từ đầu 2026, tức là chính sách mới được thực thi hơn 3 tháng. TS Nguyễn Ngọc Tú (Đại học Kinh doanh và Công nghệ) cho rằng còn quá sớm để sửa quy định về ngưỡng doanh thu chịu thuế. Bởi một chính sách thuế thường cần 3-5 năm triển khai, đánh giá hiệu quả trước khi được điều chỉnh.

Ông Tú nói thêm khoảng 90% hộ kinh doanh không phải nộp thuế khi ngưỡng 500 triệu đồng được áp dụng từ đầu năm nay. Trường hợp tiếp tục nới thêm mức này có thể dẫn tới mất công bằng giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, cũng như làm giảm động lực chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp.

Cùng quan điểm, bà Lê Yến nói chưa nên điều chỉnh ngưỡng miễn thuế 500 triệu đồng với hộ kinh doanh lúc này, vì quy định mới có hiệu lực 3 tháng. "Điều chỉnh quá sớm có thể khiến hộ kinh doanh khó lập kế hoạch và cơ quan quản lý khó đánh giá hiệu quả", bà nói.

Chủ tịch HanoiTax đề xuất giữ ngưỡng miễn thuế 500 triệu đồng ít nhất 2 năm, sau đó nhà chức trách có thể điều chỉnh dựa trên biến động kinh tế, lạm phát và chỉ số giá tiêu dùng.

Bên cạnh đó, ông Nguyễn Ngọc Tú lưu ý việc chuyển thẩm quyền sang Chính phủ có thể làm giảm tính dự báo của chính sách. Quy định "cứng" trong luật giúp tạo sự ổn định và niềm tin cho hộ kinh doanh. "Chính sách thay đổi quá nhanh sẽ làm giảm hiệu lực của luật", ông nói, cho rằng điều này có thể khiến người kinh doanh mất niềm tin, khó thích ứng, nhất là với các hộ nhỏ lẻ.

Theo Bộ Tài chính, giai đoạn 2022-2025 cả nước có 3-4 triệu hộ kinh doanh, trong đó hơn 2 triệu hộ khai thuế ổn định, đóng góp khoảng 2% tổng thu ngân sách. Riêng năm ngoái, số thu thuế từ khu vực này đạt 32.840 tỷ đồng, tăng 37,5% so với cùng kỳ.

Dự kiến hôm nay Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Luật này.

Phương Dung