Xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran đã bước sang ngày thứ 6, song chưa có dấu hiệu chấm dứt. Lãnh đạo Mỹ và Israel vài ngày qua đều ám chỉ chiến dịch tập kích Iran của họ có thể kéo dài nhiều tuần. Xung đột thậm chí lan ra nhiều quốc gia Trung Đông, gây gián đoạn hoạt động sản xuất và vận chuyển dầu thô trong khu vực.
Iraq đã giảm sản lượng 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày vì sắp hết chỗ lưu trữ khi không có tàu đến vận chuyển. Qatar cũng dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) do các tàu không thể đi qua eo biển Hormuz. Theo giới phân tích, Kuwait và UAE có thể là những nước tiếp theo phải giảm nguồn cung khi không gian lưu trữ dần thu hẹp.
Các diễn biến này khiến dầu thô Brent tăng 5 phiên liên tiếp, vượt 85 USD một thùng. Dầu thô Mỹ WTI hôm 5/3 cũng lên cao nhất kể từ tháng 7/2024. Giá khí đốt tại châu Âu tăng gần gấp đôi chỉ trong vài ngày. Nguồn cung thắt chặt và giá cả tăng vọt khiến các quốc gia phải tìm mọi cách để đảm bảo an ninh năng lượng.
Hạn chế xuất khẩu nhiên liệu
Công nhân đi qua các ống dẫn dầu tại một nhà máy lọc dầu ở Vũ Hán (Hồ Bắc, Trung Quốc). Ảnh: Reuters
Ngày 5/3, Reuters trích nguồn tin thân cận cho biết giới chức Trung Quốc đã yêu cầu các hãng lọc dầu nước này ngừng ký mới hợp đồng xuất khẩu nhiên liệu, đồng thời tìm cách đàm phán hủy các lô hàng đã cam kết. Việc này không áp dụng với nhiên liệu máy bay phục vụ các chuyến quốc tế, dầu cho tàu biển trong các kho ngoại quan, hoặc nguồn cung cho Hong Kong và Macau.
Trung Quốc là nước cung cấp các sản phẩm từ dầu lớn thứ 3 tại châu Á. Dù vậy, ngành lọc dầu khổng lồ của nước này chủ yếu phục vụ nhu cầu nội địa. Kể cả trong điều kiện bình thường, họ cũng không cho phép xuất khẩu tự do các sản phẩm như xăng, dầu diesel và nhiên liệu máy bay. Nước này áp dụng hệ thống hạn ngạch, thông qua việc Bộ Thương mại lựa chọn một số nhà máy lọc dầu và công ty giao dịch lớn để cấp phép xuất khẩu.
Động thái của Bắc Kinh được dự báo sẽ khiến nguồn cung tại châu Á càng thắt chặt. Trung Quốc hiện là một trong những nước xuất khẩu nhiên liệu lớn nhất khu vực.
Tại Nhật Bản, nguồn tin của Bloomberg hôm 5/3 cũng cho biết ít nhất một nhà máy lọc dầu nước này đã hủy các lô hàng xăng, nhiên liệu máy bay và dầu diesel dự kiến xuất khẩu trong tháng 3 để ưu tiên nhu cầu trong nước. Nhật Bản nhập hơn 90% dầu từ Trung Đông, khiến nước này đặc biệt dễ tổn thương trước việc eo biển Hormuz tê liệt.
Các nhà máy lọc dầu nước này cũng đang đề nghị chính phủ cho phép tiếp cận kho dầu dự trữ chiến lược cũng như lượng dầu trong các bể chứa đang cho các nước sản xuất thuê.
Thái Lan cũng thông báo tạm dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế đến các nước, trừ Lào và Myanmar, theo Bangkok Post. Bên cạnh đó, để củng cố an ninh nguồn cung, Bộ Năng lượng yêu cầu các công ty kinh doanh dầu tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 1% lên 3%, một phần thông qua cách hạn chế xuất khẩu.
Các biện pháp tiếp theo có thể bao gồm tăng tỷ lệ pha trộn biodiesel trong dầu diesel, từ 5% lên 7% hoặc 10% nếu giá dầu toàn cầu tăng mạnh hoặc xảy ra thiếu hụt.
Nếu nguồn cung tiếp tục thắt chặt, các doanh nghiệp cũng được phép nhập sản phẩm tinh chế như xăng và dầu diesel, thay vì chỉ dầu thô. Trong trường hợp đó, Bộ Năng lượng có thể tạm thời nới lỏng các tiêu chuẩn kỹ thuật. Cơ quan này đánh giá lại tình hình sau 15 ngày. Nếu giá năng lượng toàn cầu biến động mạnh hơn, Quỹ Nhiên liệu Dầu sẽ được sử dụng để ổn định giá trong nước.
Chính phủ Thái Lan dự kiến đề xuất một chiến dịch tiết kiệm năng lượng trên toàn quốc tại cuộc họp tuần tới. Gã khổng lồ xăng dầu PTT (Thái Lan) hôm 4/3 cũng tuyên bố giữ giá bán lẻ dầu diesel và xăng trong 15 ngày, nhằm giúp giảm bớt gánh nặng chi phí cho người dân.
Giảm công suất lọc hóa dầu
Một số quốc gia chọn cách giảm công suất lọc dầu, khi nguồn cung thiếu hụt. Tại Ấn Độ, nhà máy lọc hóa dầu Mangalore Refinery and Petrochemicals đã dừng một cơ sở chưng cất dầu thô và một số cơ sở chế xuất thứ cấp.
Công ty hóa dầu Yeochun NCC của Hàn Quốc cũng giảm sản lượng và tuyên bố áp dụng điều khoản bất khả kháng (force majeure) trong hợp đồng, do không thể nhận đủ nguyên liệu naptha khi eo biển Hormuz tê liệt. Cách thức này cũng được công ty hóa dầu PCS (Singapore) và Chandra Asri (Indonesia) thực hiện.
Tàu dầu gần thành phố cảng Nakhodka (Nga) tháng 12/2022. Ảnh: Reuters
Tìm nguồn cung thay thế
Các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ đã mua khoảng 20 triệu thùng dầu thô Nga trong vài ngày qua. Quốc gia Nam Á là khách mua hàng đầu của dầu Nga sau khi xung đột tại Ukraine nổ ra. Vài tháng qua, các nhà máy lọc dầu nước này mới bắt đầu giảm mua dưới sức ép từ Washington. Tuy nhiên, Bộ Tài chính Mỹ đồng ý cấp miễn trừ 30 ngày, cho phép New Delhi mua các lô dầu Nga đang mắc kẹt trên biển.
Trung Quốc cũng đang quan tâm đến dầu Nga. Tuy nhiên, nước này chưa hành động do nguồn cung của họ vẫn dồi dào. "Bắc Kinh đã mua lượng lớn dầu giá rẻ trước Tết Nguyên đán. Vì vậy, có lẽ họ đang chờ đến khi cục diện cuộc chiến tại Iran trở nên rõ ràng hơn", một thương nhân cho biết.
Hôm 4/3, trên Interfax, Phó thủ tướng Nga Alexander Novak tuyên bố Moskva sẵn sàng tăng nguồn cung dầu cho Trung Quốc và Ấn Độ - hai khách mua hàng đầu của họ hiện tại.
Hỗ trợ doanh nghiệp
Một số quốc gia khác đang tìm cách tăng giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp trong bối cảnh nguồn cung năng lượng eo hẹp. Ngoại trưởng Italy Antonio Tajani cho biết nước này sẵn sàng bảo vệ nền kinh tế và các hộ gia đình trước tác động từ khủng hoảng tại Trung Đông. Họ đang hoàn tất các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu khi giá năng lượng tăng và tuyến vận tải biển chịu áp lực.
Ông tiết lộ gói hỗ trợ sẽ dành cho tất cả doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng, vì tác động có thể lan rộng ra ngoài thị trường năng lượng, gây sức ép lên giá nguyên liệu thô cũng như lúa mì và các loại ngũ cốc.
Liên minh châu Âu (EU) cảnh báo các nước thành viên về giá khí đốt tăng mạnh do xung đột tại Trung Đông. Tuy nhiên, sau cuộc họp giữa các nhóm điều phối dầu khí, họ không nhận thấy có mối đe dọa trực tiếp về nguồn cung và chưa đề ra kế hoạch ứng phó khẩn cấp.
Châu Âu hiện mua phần lớn LNG từ Mỹ, giúp giảm đáng kể ảnh hưởng trước gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông. Năm ngoái, EU chỉ nhập khẩu khoảng 8% LNG từ Qatar.
Dù vậy, các chính phủ vẫn theo sát diễn biến tại Trung Đông. Năm 2022, xung đột Nga - Ukraine từng khiến EU rơi vào khủng hoảng năng lượng khi Nga giảm nguồn cung khí đốt sang châu Âu. Khi đó, nhiều ngành công nghiệp buộc phải đóng cửa. Các chính phủ cũng phải can thiệp để bảo vệ người tiêu dùng khi hóa đơn tăng mạnh.
Với Việt Nam, Bộ Công Thương nhận định thị trường xăng dầu đang diễn biến khó lường. Cơ quan này cho biết nguồn cung xăng dầu đảm bảo đủ trong tháng 3, nhờ kết hợp nguồn dự trữ, sản xuất nội địa và nhập khẩu. Họ xây dựng kịch bản ứng phó trong trường hợp nguồn cung khan hiếm hoặc giá xăng dầu thế giới tăng nhanh.
Trước mắt, cơ quan quản lý tăng kiểm tra tình hình nhập khẩu, dự trữ và phân phối của các doanh nghiệp đầu mối, đồng thời yêu cầu các đơn vị đảm bảo cung cấp đầy đủ xăng dầu cho hệ thống bán lẻ. Song song đó, lực lượng quản lý thị trường kiểm tra và xử lý các hành vi găm hàng, đầu cơ hoặc nâng giá bất hợp lý. Bộ Công Thương cũng kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và các địa phương ưu tiên nguồn ngoại tệ, tín dụng cho doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu nhằm phục vụ nhập khẩu trong bối cảnh thị trường thế giới biến động mạnh.
Hà Thu (tổng hợp)